ျမန္မာႏုိင္ငံသားတုိင္းသိသင့္ေသာ ျမန္မာႏုိင္ငံရဲ႕အႀကီးဆုံးျမစ္ျဖစ္ေသာ ဧရာ၀တီျမစ္ အေၾကာင္းအရာအခ်ိဳ႕ေလးပါ....
အဂၤလိပ္ဘာသာအားျဖင့္ Irrawaddy သို႔မဟုတ္ Ayeyarwady ဟုေခၚဆိုသည့္ ဧရာဝတီျမစ္သည္ ျမန္မာႏိုင္ငံရွိ အႀကီးဆံုးျမစ္ျဖစ္ၿပီး ျမန္မာျပည္၏ အဓိကေသြးေၾကာႀကီးသဖြယ္ ျမစ္တစ္ခုလည္း ျဖစ္ေပသည္။
ဧရာဝတီ ဟူေသာအမည္မွာ သသၤကရိုက္ဘာသာမွ ဆင္းသက္လာသည္ဟု ယူဆရၿပီး အဓိပၸါယ္မွာ ဆင္ျမစ္ ဟုအဓိပၸါယ္ရပါသည္
ဧရာဝတီျမစ္သည္ ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ဗဟိုခ်က္မေနရာမ်ားကို ျဖတ္သန္း စီးဆင္းသြားၿပီး ပင္လယ္ထဲသုိ႔ စီး၀င္ပါသည္။
ျမစ္ဝွမ္းသည္ (၄၁၃, ၆၇၄) စတုရန္းကီလိုမီတာ က်ယ္ဝန္းၿပီး၊ ျမန္မာႏိုင္ငံ စုစုေပါင္းအက်ယ္အဝန္း၏ (၆၁) ရာခိုင္ႏႈန္းကို လႊမ္းျခံဳထားသည္။
ျမစ္ေၾကာင္းအလ်ား(၂, ၁၇ဝ) ကီလိုမီတာနီးပါး ရွည္လွ်ားၿပီး၊ တိုင္းျပည္၏ အေရးအႀကီးဆံုးကူးသန္းေရာင္းဝယ္ေရး ေရေၾကာင္းလမ္းလည္း ျဖစ္သည္။
ဧရာဝတီျမစ္သည္ ကခ်င္ျပည္နယ္ရွိ ေမခ ႏွင့္ မလိခ(အင္မုိင္ခ) ျမစ္မ်ားေပါင္းဆံုရာမွေန၍ စတင္စီးဆင္းသည္။ ျမစ္ႏွစ္စင္းလံုးသည္ ဟိမဝႏၱာေတာင္တန္း၏ အေရွ႔ေတာင္ပိုင္းေဒသမွ ျမစ္ဖ်ားခံလာျခင္း ျဖစ္သည္။
ဧရာ၀တီအျဖစ္စတင္ေမြးဖြားရာ ျမစ္ဆုံ
မိုင္ေပါင္း(၁၃၀၀)ေက်ာ္ ရွည္လ်ားေသာ ဧရာဝတီျမစ္ေၾကာင္းသည္ ကခ်င္ျပည္နယ္အစြန္ရွိ ႏွင္းဖုံးေတာင္မ်ားမွ ေမခႏွင့္ ေမလိခဟူေသာ ျမစ္ႏွစ္သြယ္ျဖင့္ ျမစ္ဖ်ားခံအစျပဳကာ ေတာင္ဖက္သို႔ စီးဆင္းလာခဲ့ရာျမစ္ႀကီးနားၿမိဳ႕ အထက္ ႏွစ္ဆယ့္ရွစ္မိုင္ခန္႔ အေရာက္တြင္ ေပါင္းဆံုမိၾကေလသည္။
ျမစ္ဆံုသည္ ဧရာဝတီျမစ္၏အစပင္ ျဖစ္ေတာ့သည္။ ျမစ္ဆံုေဒသသည္ေက်ာက္စလစ္ခဲမ်ား ေပါမ်ားၿပီး ေအးစိမ့္လွ၏။ ျမစ္ဆံုေရသည္
လည္း ေအးစိမ့္ေနေပသည္။ ျမစ္ဆံုေရသည္ တိမ္လည္းတိမ္ ၾကည္လည္းၾကည္လင္ေနရကား ေရထဲသို႔ ငုံ႔ၾကည့္လိုက္လွ်င္ ငါးႀကီးငါးငယ္တို႔ သြားလာကူးခတ္ေနသည္ကို ျမင္ရေပသည္။
ဧရာဝတီျမစ္သည္ ျမစ္ႀကီးနားတစ္၀ိုက္ အေရာက္တြင္ ကိုက္ငါးရာမွ် က်ယ္ျပန္႔ေပသည္။ ဤေနရာတြင္ ကမ္းပါးသည္ မတ္ေစာက္ၿပီး ကမ္းပါးေပၚတြင္ သစ္ေတာ၊ ကိုင္းေတာမ်ား စိမ္းစိမ္းစိုစို ေပါက္ေရာက္ေနသည္။
ျမစ္အရွည္
၁၃၅၀ -မိုင္
ျဖတ္သန္းရာစီးဆင္းရာ ေဒသ
ကခ်င္ျပည္နယ္၊ မႏၲေလးတိုင္း၊ စစ္ကိုင္းတိုင္း၊ မေကြးတိုင္း၊ ဧရာဝတီတိုင္း၊ ရန္ကုန္တိုင္း
ျမစ္လက္တက္မ်ား
အဓိကျမစ္လက္တက္ႀကီးမ်ားမွာ-
တာပိန္ျမစ္ ၊ ေရႊလီျမစ္ ၊ ျမစ္ငယ္ျမစ္(ဒုဌ၀တီျမစ္) ၊ မူးျမစ္ ၊ ခ်င္းတြင္းျမစ္ တုိ႔ျဖစ္ၾကသည္။
ေခ်ာင္းလက္တက္မ်ား
ေခ်ာင္းမႀကီးေခ်ာင္း (အေနာက္ဘက္)
စလင္းေခ်ာင္း (အေနာက္ဘက္)
မုန္းေခ်ာင္း (အေနာက္ဘက္)
မန္းေခ်ာင္း (အေနာက္ဘက္)
မင္းတုန္းေခ်ာင္း (အေနာက္ဘက္)
ပင္းေခ်ာင္း (အေရွ႕ဘက္)
ယင္းေခ်ာင္း (အေရွ႕ဘက္)
ေဒါင္းေသေခ်ာင္း (အေရွ႕ဘက္)
ဗြက္ႀကီးေခ်ာင္း (အေရွ႕ဘက္)
ျမစ္ေၾကာင္းတစ္ေလွ်ာက္ အေရးပါသည့္ ၿမိဳ႕မ်ား
ပူတာအို
ျမစ္ႀကီးနား
ဗန္းေမာ္
ကသာ
တေကာင္း
ေက်ာက္ေျမာင္း
မႏၲေလး
စစ္ကိုင္း
ေခ်ာက္
ပုဂံ-ေညာင္ဦး
မေကြး
ျပည္
ဟသၤာတ
ပုသိမ္
ဧရာဝတီျမစ္ကူး တံတားမ်ား
ၿဗိတိသၽွကိုလိုနီအစိုးရက ၁၉၃၄ တြင္ အင္းဝတံတား(စစ္ကိုင္းတံတား)ကို တည္ေဆာက္ခဲ့သည္။ ဒုတိယကမၻာစစ္အတြင္း ဂ်ပန္အဝင္ အဂၤလိပ္အေျပးတြင္ ၿဗိသၽွတပ္မ်ားက တံတားႀကီးကို ေဖာက္ခြဲဖ်က္ဆီးခဲ့သည္။ ျမန္မာျပည္လြတ္လပ္ေရးရၿပီး ၁၉၅၄ခုႏွစ္တြင္ တံတားႀကီးကို ျပန္လည္ျပင္ဆင္တည္ေဆာက္ခဲ့သည္။ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာၾကာသည့္တိုင္ တစ္ခုတည္းေသာ ဧရာဝတီျမစ္ကူးတံတားႀကီး ျဖစ္ခဲ့သည္။
ထပ္မံအသစ္တည္ေဆာက္ေသာတံတားႀကီးမ်ားမွာ -
ဧရာဝတီတံတား (ရတနာပုံ) (ယခင္အင္းဝတံတားႀကီး၏ အထက္ဘက္နား)
ဗလမင္းထင္တံတား (အင္န္မိုင္ချမစ္ကူး၊ ျမစ္ႀကီးနားၿမိဳ႕အနီး၊ ၁၉၉၈၊နိုဝင္ဘာလ)
အေနာ္ရထာတံတား (ေခ်ာက္၊ ၂၀၀၁ခုႏွစ္၊ ဧၿပီလ)
မေကြးတံတား
ဗိုလ္ျမတ္ထြန္းတံတား (ေညာင္တုန္း၊ ၁၉၉၉ခုႏွစ္၊ နိုဝင္ဘာလ)
နဝေဒးတံတား (ျပည္ၿမိဳ႕၊ ၁၉၉၇၊စက္တင္ဘာ)
မအူပင္တံတား (မအူပင္၊ ၁၉၉၈၊ေဖေဖာ္ဝါရီ)
ဧရာဝတီတံတား (ေဒးဒရဲ)
နာမည္တူျမစ္
လြန္ခဲ့ေသာ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာက “ဧရာ၀တီ” ဟု ေခၚဆုိေသာ ျမစ္ႏွစ္ခု ရွိခဲ့ပါသည္။
တစ္ခုက ပါရူရွနီ (Parushani) ေခၚ ဧရာ၀တီ (Iravati) ျမစ္ ျဖစ္ပါသည္။ ယင္းျမစ္သည္ ယခုအခါ အိႏၵိယႏုိင္ငံတြင္ ျမစ္ဖ်ားခံျပီး ပါကစၥတန္ႏုိင္ငံထဲသုိ႕ စီး၀င္ ပါသည္။ ထုိျမစ္ကုိ ေရွးယခင္က ဧရာ၀တီဟု ေခၚၾကပါသည္။
ယခုအခါ ထုိျမစ္၏ ပတ္၀န္းက်င္တြင္ ေနထုိင္ သူတုိ႕၏ ဘာသာတရား ကုိးကြယ္မွဳအရ “ရာ၀ီ” (Ravi)ဟု ေခၚၾကပါသည္။
ပထမျမစ္က်ဥ္း
ဆင္ဘိုရြာအလြန္တြင္ ပထမျမစ္က်ဥ္းစတင္ပါသည္။
ဒုတိယျမစ္က်ဥ္း
ဗန္းေမာ္မွအစုန္ ၁၈-မိုင္ခန္႔ေ၀းေသာ စင္းကန္းရြာ အလြန္တြင္ ဒုတိယျမစ္က်ဥ္း စတင္ပါသည္။
တတိျမစ္က်ဥ္း
သက်သာကီ၀င္မင္းမ်ား လာေရာက္ နန္းစိုက္ခဲ့ဖူးသည္ ဆိုေသာ တေကာင္းၿမိဳ႕ေဟာင္း၊ တေကာင္းမွသည္ မိုင္ေလးဆယ္ ခန္႔ေ၀းေသာ မလည္ရြာအလြန္တြင္ တတိယျမစ္က်ဥ္းစတင္ပါသည္။
သမိုင္းထဲက ဧရာဝတီ
ျမန္မာ့ သမိုင္းတစ္ေလွ်ာက္တြင္ ဧရာဝတီျမစ္သည္ အေရးပါသည့္ အခန္းမွ ပါဝင္ခဲ့သည္။ ပုဂံေခတ္မွစကာ ေနာက္ဆုံး ကုန္းေဘာင္ေခတ္တိုင္ ေခတ္အဆက္ဆက္တြင္ အေရးပါသည့္ စစ္ေရး၊ နိုင္ငံေရး၊ စီးပြားေရး တို့တြင္ အသုံးခ်ခဲ့ၾကသည္။ မြန္- ျမန္မာစစ္ပြဲမ်ားဟု ထင္ရွားသည့္ အင္း၀-ဟံသာ၀တီ အႏွစ္ေလးဆယ္စစ္ ကာလမ်ားအတြင္းတြင္ ဧရာဝတီျမစ္သည္ အဓိက စစ္ခ်ီတက္ရာလမ္းေၾကာင္းႀကီးျဖစ္ခဲ့သည္။
ရန္သူတို့ကို ခုခံရာတြင္ ျမစ္ရိုးတစ္ေလွ်ာက္ ခံတပ္မ်ား တည္ေဆာက္ခဲ့ၾကရာ မင္းလွခံတပ္ႏွင့္ အင္းဝခံတပ္တို႔မွာ နာမည္ေက်ာ္သည္။
ဧရာ၀တီလင္းပုိင္မ်ား
ဧရာ၀တီျမစ္အတြင္းတြင္ ေနထုိင္က်က္စားေသာ လင္းပုိင္မ်ားရွိပါသည္... ဧရာ၀တီလင္းပုိင္ ဟုေခၚဆုိၾကပါသည္။ လူမ်ားကုိကူညီတတ္ေသာလင္းပုိင္မ်ားကုိ စည္းကမ္းမဲ့ဖမ္းယူသတ္ျဖတ္ျခင္းေၾကာင့္ ယခုအခါ လင္းပုိင္မ်ားရွားပါးလာေနၿပီျဖစ္သျဖင့္ ျမန္မာႏုိင္ငံငါးလုပ္ငန္းဦးစီးဌာမွ လုိက္လံထိမ္းသိမ္းေနၾကပါသည္။
အထက္ပါအေၾကာင္းအရာမ်ားသည္ ဧရာ၀တီျမစ္၏ သိသင့္သိထုိက္ေသာအခ်က္အလက္အခ်ဳိ႕ျဖစ္ပါသည္။
ျမန္မာတုိ႔ရဲ႕ မိခင္ ၊ ရာဇ၀င္ထဲကသတုိ႔သမီး ဟုေခၚဆုိၾကပါေသာ ကၽြန္ေတာ္ျမန္မာႏုိင္ငံ၏ အသက္ေသြးေၾကာျဖစ္ေသာ ဧရာ၀တီျမစ္သည္ စိတ္၀င္စားစရာေကာင္းသလုိ လွပေသာရႈခင္းမ်ား ကုိလည္းျမင္ေတြ႕ႏုိင္ၾကပါသည္။
ကိုးကား
- ၀င္းသိမ္း(ေက်ာင္းအုပ္ႀကီး၊ ေရေၾကာင္းပညာသိပၸံ)၏ ဧရာနဒီသိပါသည္ ေဆာင္းပါးမွ ေကာက္ႏုတ္တင္ျပသည္။
- ဧရာ၀တီျမစ္ကို ပိတ္ဆို႔၍ ဆည္တည္ေဆာက္ေနျခင္း (Damming the Irrawaddy) မွ
- ရာဇာဓိရာဇ္အေရးေတာ္ပုံက်မ္း
