• IPO và ICO
Đối với mọi dự án, từ lúc sinh ra cho đến lúc trưởng thành thì nhu cầu về vốn là một trong những nhu cầu quan trọng nhất. Để đáp ứng nhu cầu đó, bên cạnh các nguồn vốn tự có thì việc tổ chức các đợt huy động vốn là cực kỳ cần thiết, đặc biệt là đối với các Start UP.
Để huy động vốn, ta có nhiều hình thức nhưng đối với các dự án liên quan đến công nghệ Blockchain thì gần đây đang nổi lên hình thức gọi vốn từ cộng đồng gọi ICO – Initial Coin Offering với những ưu điểm, rủi ro đi kèm, lợi suất đầu tư vượt xa hoàn toàn so với hình thức gọi vốn truyền thống là IPO. Một số điểm khác biệt giữa hai hình thức này:
- Độ tin cậy: Các dự án IPO được bảo vệ bởi pháp luật sở tại nên độ tin cậy dành cho những dự án này là cao hơn hẳn so với các dự án ICO.
- Pháp lý: Hiện tại vẫn chưa có khung pháp lý dành cho các loại Utility token khác hẳn với IPO, chứng khoán có một bộ khung pháp lý rất chặt chẽ và phức tạp.
- Hồ sơ dự án: Yêu cầu của một bản cáo bạch trong IPO nhiều và phức tạp hơn hẳn so với ICO, vốn chỉ cần một bản whitepaper.
- Quy mô vốn hóa: IPO lớn hơn rất nhiều so với ICO
- Loại chứng nhận sở hữu: Chứng khoán đại diện cho vốn chủ sở hữu đối với IPO và Token tiện ích, một loại sản phẩm công nghệ đối với ICO.
- Khả năng mở rộng: IPO chỉ ở tầm quốc gia, ICO có thể huy động từ toàn thế giới.
- Chi phí: Dĩ nhiên là chi phí cho việc tổ chức IPO lớn hơn nhiều so với ICO.
Việc không chịu hạn chế của các khung pháp lý và khả năng huy động vốn ở cấp độ “Global” đã khiến ICO trở thành một làn sóng mạnh mẽ cho các Start Up công nghệ muốn huy động vốn vào khoảng cuối năm 2017 đầu 2018.
• Sự thoái trào của ICO
Sang đến nửa cuối năm 2018, khi những dự án huy động vốn thông qua ICO dần chết đi do không làm được bất cứ sản phẩm, dịch vụ nào để có thể đi vào thực tế và tạo ra doanh thu, thế giới mới nhìn nhận lại những vấn đề của hình thức gọi vốn này.
Việc không chịu bất cứ một ràng buộc nào về pháp lý đã biến ICO trở thành một vùng đất màu mỡ cho các Scammer, tội phạm rửa tiền… Rồi việc huy động vốn quá dễ dàng mà ko có bất cứ một cam kết trách nhiệm nào đối với cộng đồng đầu tư ICO đã khiến các nhà phát triển “lơ là” trong việc chăm sóc dự án.
Tất cả những nguyên nhân đó cùng với sự mạnh tay của chính phủ trong việc xây dựng các khung pháp lý cần thiết nhằm kiểm soát thị trường Crypto đã đẩy toàn bộ thị trường vào một mùa đông lạnh lẽo. Giá của Bitcoin giảm tới hơn 85% so với đỉnh giá vào năm 2017, giá ETH hay các đồng Coin top của thị trường cũng không tránh khỏi “đổ máu” khi có mức giảm đều >90%.
Đây cũng là thời điểm một hình thức huy động vốn mới được chú ý hơn: STO – Security Token Offering.
• Security Token Offering – STO
Cơ bản, có thể nói STO là đứa con lai của IPO và ICO. Kế thừa lại những ưu điểm của cả hai hình thức huy động vốn trên kia, STO đang được chú ý như là một hình thức huy động vốn mới sau ICO. Bảng so sánh giữa ba hình thức IPO, ICO và STO sẽ cho ta hình dung khái quát về những gì mà STO mang lại cho các dự án:
Nói tóm lại, hình thức STO linh hoạt hơn, chi phí thực hiện thấp hơn và hiệu quả huy động vốn cao hơn hẳn so với IPO. Đồng thời nó cũng dễ thẻ chế hóa, an toàn cho nhà đầu tư hơn hẳn so với ICO.
Bù lại cho những ưu điểm đó, STO cũng sẽ đánh đổi một phần tính phi tập trung khi được thể chế hóa. Tuy nhiên sự đánh đổi đó là hoàn toàn hợp lý để bảo vệ những nhà đầu tư chân chính trước các Kẻ lừa đảo.
• Điều kiện cần thiết để thực hiện STO
Chính nhờ những ưu điểm có được đó mà điều kiện để thực hiện một đột huy động vốn thông qua hình thức STO cũng có những yêu cầu cao hơn rất nhiều so với ICO. Hai điều kiện chính yếu nhất:
- Product Market Fit
Dự án được sinh ra phải trả lời được các câu hỏi này một cách thấu đáo
- Dự án giúp giải quyết vấn dề gì ?
- Nhu cầu của thị trường đối với vấn đề đó (quy mô thị trường) ? Mức độ cần thiết của nhu cầu ?
- Nó có tốt hơn những cách thức giải quyết hiện tại ?
- Trải nghiệm người dùng mà sản phẩm hay dịch vụ dự án mang lại có thực sự ấn tượng?
- Các quy trình và kiểm soát sự xác nhận, chuyển giao, bồi hoàn tài sản Token ?
- Thể chế hóa
- Compiance with regulatory obligations
- Fork management and gorvernance
- KYC/AML and Cryptoasset provenance
- Securing Cryptoassets
- Accounting and Financial reporting
- Tax implications
(Theo báo cáo của KPMG)
Nếu yêu cầu về Product-market fit hoàn toàn có thể được xây dựng từ khi lên ý tưởng dự án thì phần Thể Chế Hóa lại yêu cầu một khoảng thời gian, để dự án bắt đầu đi vào thực tế và tạo ra doanh thu. Vì những lý do:
- Việc thể chế hóa, vốn liên quan đến pháp luật nên cần một bên đối tác pháp lý để có thể thực hiện trơn tru nhất có thể.
- Để thu hút nhà đầu tư từ STO, dự án cần chứng minh được “sức sống” của mình thông qua Doanh thu, lợi nhuận thể hiện trên các báo cáo tài chính. Những cái đó không thể có trong ngày một ngày hai được.
- Đồng thời với đó, việc hoàn thiện các quy chuẩn và khung làm việc phù hợp cũng cần một thời gian.
Tất cả các yếu tố đó yêu cầu các dự án muốn huy động vốn thông qua STO một khoảng thời gian cũng như chi phí khá cao. Một dự án “bánh vẽ” khó có thể thực hiện được những yêu cầu này.
Tuy nhiên, một lợi điểm của dự án công nghệ với tiêu chuẩn Product-Market Fit là nó hoàn toàn có thể bán hàng cho các đối tác tư vấn của mình nếu các công nghệ đó phù hợp. Vừa là đối tác tư vấn, vừa là khách hàng, tại sao không ?
Cuối cùng, ta có một Roadmap phát triển thế này:
• Project Idea:
- Build Product-Market Fit
• Regulated ICO - KYC/AML
- Lựa chọn nền tảng Blockchain thích hợp, có hỗ trợ pháp lý.
- Whitepaper trình bày rõ ràng về Product Market Fit cũng như đường hướng phát triển dự án.
• Under ICO – Pre STO - Hoàn thiện sản phẩm
- Phát triển thị trường, bán hàng, marketing…nhắm vào các doanh nghiệp có thể trở thành đối tác tư vấn sau này
- Liên kết với các đối tác/khách hàng chiến lược để bắt đầu quá trình Thể Chế Hóa và chuẩn bị mọi thứ cần thiết cho STO
• STO
Growth Up and Listing
Kết:
Để có thể tiến hành một STO hoàn chỉnh, đòi hỏi những yêu cầu cực kỳ khắt khe và xa xỉ đối với những start up công nghệ. Vậy nên việc cho rằng trào lưu STO sẽ nổi lên vào năm 2019 nhiều khả năng nếu có sẽ chỉ rơi vào cuối năm 2019. Tuy nhiên, với một số lượng lớn các loại “rác” trên các sàn giao dịch hiện nay thì việc cần phải có một cuộc thanh lọc gần như là tất yếu. Thanh lọc bằng các Tiêu chuẩn hóa, sự Kiểm Duyệt hay những thứ đại loại như vậy. Những dự án start up sau này cũng sẽ đặt vấn đề Tiêu Chuẩn Hóa lên là vấn đề quan trọng hàng đầu nếu muốn huy động được vốn từ cộng đồng. Đồng thời, việc Tiêu Chuẩn Hóa này cũng tạo tiền đề quan trọng cho việc STO sau này (nếu muốn).
Từ đó tạo nên xu hướng chính của năm 2019: - Tiêu chuẩn hóa token/coin
- Regulated ICO – các ICO được đánh giá và kiểm duyệt gắt gao hơn, với những đảm bảo về pháp lý cao hơn.
Dòng tiền thông minh sẽ chuyển dần từ những Coin/token “rác” sang những Coin/token được kiểm định. Thị trường chung có thể sẽ không tăng trường quá mạnh nhưng những cơn sóng ngầm ở đáy sông sẽ mang lại quả ngọt cho ai kiến thức đủ rộng và chắc để lặn đủ sâu.