Trzmiel ziemny (Bombus terrestris) to absolutny klasyk letniego ogrodu i jeden z najbardziej rozpoznawalnych owadów w Polsce. Może nie aż do gatunku (bo tych jest kilka), ale rodzaj trzmiel (Bombus) jest znany i kojarzony dobrze (choć bywa, że jest błędnie nazywany "bąkiem", a w Familiadzie został "ćmielem"). A to bardzo dobrze, bo dzięki temu mało kto wpada na pomysł, aby te pożyteczne owady zabijać lub przepłaszać z ogrodu.
Przyjrzyjmy się bliżej tej sympatycznej "kulce futra".
Photo: 
Trzmiel ziemny (Bombus terrestris) to jeden z największych przedstawicieli trzmieli w naszym kraju. Jego wygląd jest bardzo charakterystyczny. Ciało jest krępe, masywne i bardzo gęsto owłosione. Czarny oskórek zdobią dwa wyraźne, żółto-pomarańczowe pasy: jeden na przedniej części tułowia, drugi na drugim segmencie odwłoka. Najważniejszą cechą rozpoznawczą Bombus terrestris jest śnieżnobiałe zakończenie odwłoka, przy czym u samic ostatni króciutki tergit jest czarny, a u samców biały. Stąd wiemy, że na zdjęciu jest samiec.
Królowe mogą osiągać do 22 mm, podczas gdy robotnice są nieco mniejsze (11–17 mm), a samce mają od 14 do 16 mm.
Bardzo podobny do niego jest trzmiel gajowy, jednak trzmiel ziemny zazwyczaj ma nieco ciemniejszy odcień żółci na pasach no i w ogrodzie częściej spotkamy właśnie trzmiela ziemnego.
Photo:
Częstość występowania w Polsce
Trzmiel ziemny jest w Polsce gatunkiem bardzo pospolitym i licznym. Spotkać go można niemal wszędzie – od ogrodów i parków miejskich, przez łąki, aż po skraje lasów. Jest to gatunek synantropijny, co oznacza, że bardzo dobrze czuje się w bliskim sąsiedztwie człowieka.
Jako jeden z pierwszych gatunków owadów budzi się z zimowego snu (często już w marcu) i pracuje aż do jesieni. Zdjęcia z 21 lipca przedstawiają trzmiela w szczycie sezonu, kiedy kolonie osiągają największą liczbę osobników.
Photo:
Kilka ciekawostek.
Jak wskazuje nazwa, trzmiele te budują swoje gniazda pod ziemią – często w opuszczonych norach gryzoni (np. myszy czy kretów). Jedna kolonia może liczyć nawet do 500-600 osobników.
Trzmiele stosują unikalną technikę zapylania wibracyjnego (Buzz pollination) – chwytają kwiat i wprawiają swoje mięśnie skrzydeł w silne wibracje. Powoduje to "wysypywanie się" pyłku z pylników, do których inne owady (np. pszczoły miodne) nie mają dostępu. To dlatego trzmiele są niezastąpione przy zapylaniu pomidorów czy borówek.
Trzmiele wykazują zaskakującą zdolność do rozwiązywania w praktyce problemu komiwojażera (TSP), czyli znajdowania optymalnej trasy (najkrótszej i zuzywającej najmniej energii) odwiedzając wiele miejsc i wracając do punktu startowego.
Photo:
Czy trzmiel ziemny jest groźna dla ludzi i ogrodu?
Trzmiel ziemny jest wyjątkowo łagodny. Nie jest agresywny i nigdy nie atakuje człowieka. Żądło posiada, ale używa go wyłącznie w ostateczności (np. gdy zostanie przyciśnięty ręką lub gdy ktoś bezpośrednio atakuje jego gniazdo). W przeciwieństwie do pszczoły miodnej, jego żądło nie ma haczyków i nie pozostaje w skórze. Użądlenie, choć bolesne, dla większości osób nie jest groźne.
Dla ogrodu jest to jeden z najbardziej pożytecznych owadów, jakie mogą się w nim znaleźć. Trzmiele pracują w niższych temperaturach i przy słabszym świetle niż pszczoły miodne, więc ich obecność jest szczególnie cenna w przypadku roślin kwitnących wczesną wiosną. Zapylają setki gatunków roślin, w tym wiele warzyw i krzewów owocowych. Nie niszczą roślin – ich obecność to czysty zysk dla każdego ogrodnika.
Trzmiel ziemny to prawdziwy "superbohater" naszych ogrodów. Obserwacja jego spokojnego, ciężkiego lotu od kwiatka do kwiatka i dokładnej pracy zapylacza to sama przyjemność.
Model pozował na kwiatostanach przegorzanu kulistego (Echinops sphaerocephalus L.).
Zdjęcia udostępniam na licencji Creative Commons - uznanie autorstwa, na tych samych warunkach.
Trzmiel ziemny (Bombus terrestris), Twardogóra, Dolny Śląsk, Polska, 21 lipca 2025
Bombus terrestris, buff-tailed bumblebee or large earth bumblebee, die Dunkle Erdhummel, Twardogóra, Lower Silesia, Poland, taken 21st July 2025
Camera: Lumix DMC-FZ1000
Pierwotnie opublikowano na Lectorium. Blog na Hive napędzany przez dBlog.