Witam wszystkich bardzo serdecznie w kolejnej "recenzji" książki na moim blogu. Dzisiaj chciałbym Państwu przedstawić książkę "Cynkowi chlopcy" autorstwa ukraińsko-białoruskiej pisarki i laureatki nagrody Nobla Swietłany Aleksijewicz. Jakiś czas temu miałem okazję przeczytać i "zrecenzować" inną książkę tej autorki "Czarnobylska modlitwa. Kronika przyszłości". W chwili kiedy zaczynam pisanie tej notki, mamy sobotnie przedpołudnie 10 kwietnia 2021 roku i nie wiem ile czasu mi zajmie napisanie notki o "Cynkowych chłopcach". Z pewnością nie będą to 2-3 godziny, bo tyle czasu zajęło mi napisanie poprzedniej notki o książce "Masters of Doom" autorstwa Davida Kushnera. W tej chwili mam w głowie mętlik i nie wiem od czego zacząć pisanie tej notki.
Może na samym początku wyjaśnijmy znaczenie tytułu książki. Zwrot "Cynkowi chłopcy" odnosi się do poległych żołnierzy i nie tylko, których pakowano w prostopadłościenne trumny wykonane z cynku. Często też trumny te posiadały otwór, by można było w nim zobaczyć twarz zmarłego. Zwrot ten spopularyzował się w Związku Radzieckim po 1979 roku, kiedy Armia Czerwona podjęła interwencję w Afganistanie. Na początku interwencji brakowało tych trumien, ale z biegiem czasu zaczęto sprowadzać cynkowe trumny do Afganistanu. Trumny z poległymi żołnierzami były transportowane średnimi samolotami transportowymi An-12, potocznie zwanymi "czarnymi tulipanami". Ponadto transporty te nazywano w żargonie "Ładunek 200". Swoją drogą taki sam tytuł nosi mocny rosyjski film bodajże z 2007 roku, który dzieje się w ZSRR w latach 80. Polecam jeśli ktoś nie oglądał.
Jak we wstępie autorka podaje, wojna w Afganistanie trwała od (25 grudnia) 1979 do (15 lutego) 1989 roku. Ciągnęła się 9 lat , jeden miesiąc i 19 dni. W tym czasie wysłano do Afganistanu ponad 500 tysięcy radzieckich żołnierzy. Według autorki straty Sił Zbrojnych Związku Radzieckiego wyniosły 15051 żołnierzy. Bez wieści zaginęło, bądź trafiło do niewoli 417 zolnierzy. Do roku 2000 los 277 żołnierzy nie był znany.
Przed napisaniem książki Swietłana Aleksijewicz postanowiła pojechać do Afganistanu i na własne oczy zobaczyć tę "bratnią pomoc" wojsk radzieckich w "bratnim" Afganistanie. Chociaż wcześniej zastrzegała się, że po napisaniu poprzedniej książki "Wojna nie ma w sobie nic z kobiety" autorka zastrzegała się, że nie chce więcej pisać o wojnie. Autorka książki spędziła około 20 dni w Afganistanie, od 5 do 25 września 1986 roku i widziała na własne oczy śmierć, okrucieństwo i bezsensowność wojny (w ogóle). Po powrocie do Związku Radzieckiego spotykała się na przestrzeni lat 1986-1987 z ludźmi, którzy doświadczyli koszmaru radzieckiej interwencji w Afganistanie: z żołnierzami, którzy tam służyli i udało im się stamtąd wrócić (czyli z weteranami), z pracownicami cywilnymi wojska, pielęgniarkami, oraz z matkami czy wdowami po zabitych żołnierzach. Wiele z tych rozmów było nagranych na taśmach magnetofonowych. Dzięki tym rozmowom mogło się ukazać pierwsze wydanie "Cynkowych chłopców" w 1991 roku. Rok później, w 1992, została przetłumaczona na język angielski i dzięki temu książka ta stała się bestsellerem.
Niestety też nie obyło się bez kontrowersji. Jeszcze przed ukazaniem się książki w 1991 roku, rok wcześniej bo w 1990 roku ukazały się fragmenty późniejszej książki w jednej z największych radzieckich gazet "Komsomolskajej Prawdzie". W czerwcu 1992 roku przeciw autorce książki zostały złożone pozwy cywilne w bialoruskim Sądzie Ludowym. Stroną oskarżającą była matka jednego z poległych żołnierzy i jeden z weteranów. Swietłana Aleksijewicz została pozwana o napisanie nieprawdy i znieważenie honoru i godności żołnierzy walczących w Afganistanie. Proces ciągnął się około półtora roku, bo do końcówki 1993 roku i zakończył się częściowym uniewinnieniem autorki od stawianych jej zarzutów. Jednym z dowodów odciążających pisarkę z zarzutów o pisaniu nieprawdy, były nagrane wcześniej rozmowy na taśmach.
W Polsce książka ta, podobnie jak inne publikacje Swietłany Aleksijewicz, ukazała się dzięki Wydawnictwu Czarne w sierpniu 2015 roku. Nie mogąc dostać wersji fizycznej, kupiłem sobie tę książkę jakiś czas temu na stronie wydawnictwa w postaci e-booka za około 34 złote. Jest to drugie wydanie tej książki, gdyż pierwsze ukazało się w 2007 roku. Na okładce książki widzimy zdjęcie jednego z ostatnich żołnierzy wyjeżdżających z Afganistanu. Zdjęcie to zostało zrobione w lutym 1989 roku w Kabulu, a jego autorem jest Shepard Sherbell. Projektem okładki zajęła się pani Agnieszka Pasierska / Pracownia Papierówka. Natomiast przekładem książki na język polski zajął się pan Jerzy Czech. Sam e-book liczy sobie około 315 stron, czyli bardzo podobnie jak wersja papierowa.
"Cynkowi chłopcy" jest to książka-reportaż, która swoją formą niewiele odbiega od "Czarnobylskiej modlitwy", ale jest bardziej wstrząsająca. Podobnie jak w poprzednich publikacjach, także w tej książce Swietłana Aleksijewicz stara się "zmniejszyć" historię do jednego człowieka, do jednostki. W książce tej na próżno szukać faktów historycznych czy dat, a raczej dostajemy historie z frontu opowiedziane przez zwykłych ludzi, którzy albo służyli w Afganistanie, albo stracili tam bliskich. Jak już wcześniej wspominałem rozmówcami byli weterani wojny w Afganistanie, pielęgniarki, lekarze, pracownice cywilne, ale także rodziny ofiar. "Cynkowi chłopcy" jest to chyba jedna z najbardziej wstrząsających, antywojennych książek, jakie przyszło mi przeczytać w swoim życiu, chyba tuż obok "Rzezi Nankinu" autorstwa Iris Chang, którą polecił mi 
Przepraszam, bo już się zaczynam denerwować. Może będę przechodził do podsumowania. O "Cynkowych chłopcach" słyszałem już wcześniej i ta książka była na mojej liście "must read", ale w końcu się udało. Pomógł przy tym zepsuty laptop, przy którym spędzałem za dużo czasu, a na PS4 czy na tym The C64 Maxi często nie grywam, po prostu mi się nie chce. Dlatego wykorzystuję ten czas na czytanie zaległych książek. "Cynkowych chłopców" można powiedzieć "sączyłem" w tym tygodniu po trochu, po przyjściu z roboty, ale jak jest się zmordowanym, to się ciężko czyta. Książkę tą ukończyłem w ciągu pięciu dni, od poniedziałku do piątku. Ale myślę, że gdybym zaczął ją czytać w sobotę rano, to pewnie pochłonąłbym ją w ciągu jednego dnia. To bardzo wstrząsający reportaż, który zapewne otworzył oczy części radzieckiego społeczeństwa na temat działań w Afganistanie i na propagandowe kłamstwa władz w radzieckich mediach, które wręcz zatajały prawdę. To jest jedna z tych książek, które "must read", jeśli interesujesz się literaturą, a zwłaszcza historią. To jest wręcz lektura obowiązkowa. Ja gorąco polecam tę książkę, choć nie jest to przyjemna lektura.