Witam wszystkich Państwa bardzo serdecznie w kolejnym wpisie na moim blogu. Dzisiaj chciałbym Państwu przedstawić książkę, którą udało mi się ostatnio przeczytać, a dokładniej w ostatnim tygodniu i w czasie trwania "długiego" weekendu majowego w przerwach na oglądanie snookerowych mistrzostw świata. A jest nią kolejna publikacja białorusko-ukraińskiej pisarki Swietłany Aleksijewicz, a mianowicie "Wojna nie ma w sobie nic z kobiety". Jest to trzecia publikacja tej pisarki, którą udało mi się przeczytać, po "Cynkowych chłopcach", a wcześniej przy "Czarnobylskiej modlitwie." Przy okazji pierwszego wpisu dotyczącego książki "Czarnobylska modlitwa" przedstawiłem bliżej sylwetkę Swietłany Aleksijewicz, więc nie będę przepisywał ani kopiował moich starych tekstów.
Swietłana Aleksijewicz chciała napisać książkę o Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej, czyli o działaniach wojennych ZSRR w latach 1941-1945 po agresji III Rzeszy na Związek Radziecki. Ale to nie miała być książka opisująca bohaterskie czyny takich" bohaterów" jak marszałek Giorgij Żukow, lecz to miał być obraz wojny widziany z perspektywy jednostki, zwykłego człowieka i bez żadnego upiększania rzeczywistości, bez bohaterskich czynów, lecz opisać brud i bezsensowność wojny, ludzkie tragedie. Na pierwszy ogień autorka chciała wziąć kobiety, które walczyły na frontach drugiej wojny światowej przeciwko hitlerowskim Niemcom. Autorka rozpoczęła prace nad książką w 1978 roku i przez prawie pięć lat odbyła setki podróży po całym ZSRR (nawet w okolice Syberii) i odbyła setki rozmów (często nagrywając na taśmę magnetofonową) z weterankami Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. Premiera pierwszego wydania tej książki miała miejsce w 1985 roku, chociaż już dwa lata wcześniej, bo w roku 1983 była praktycznie ukończona i gotowa do druku. Niestety przez Cenzurę na publikację książki trzeba było czekać dwa lata, najprawdopodobniej na politykę "głasnosti" Michaiła Gorbaczowa. Cenzorzy nie chcieli wcześniej wydać tej książki argumentując tym, że czemu Swietłana Aleksijewicz chce ukazywać wojnę nie tak, jak jest ukazywana "oficjalnie" czyli przez radziecką propagandę, tylko chce ukazywać ludzkie tragedie, brud, czy krew. Pierwsza wersja książki ukazała się w odcinkach, w dwóch dwóch czasopismach, a ponadto została wydana przez dwa wydawnictwa (Mastackaja Litaratura i Sowietskij Pisatiel). Niestety pierwsze wydanie i tak było bardzo okrojone, a na wydanie pełnej wersji w krajach byłego ZSRR trzeba było czekać na początek XXI wieku, bo do roku 2004. Szacuje się, że w samym ZSRR sprzedała się w około 2 milionach egzemplarzy. Sława pisarki rozrosła się wręcz błyskawicznie. Na początku kobiety, weteranki drugiej wojny światowej, nie były chętne do wspominania dawnych czasów. W trakcie pisania książki, ale także po jej wydaniu ruszyła lawina. Autorka dostawała listy oraz telefony od kobiet, które chciały się podzielić swoimi wojennymi historiami. Sama Swietłana Aleksijewicz zastanawiała się nad dopisaniem kolejnych rozdziałów, gdyż materiału było nawet i na drugą książkę.
W oryginale książka ta nosi tytuł "У войны не женское лицо". Przekładu tej książki na język polski podjęło się (podobnie jak poprzednie książki które czytałem) Wydawnictwo Czarne. Pierwsze wydanie ukazało się w 2010 roku, natomiast wydanie drugie (które czytałem) ukazało się w roku 2015. Przekładem książki na język polski zajął się ponownie pan Jerzy Czech. Na okładce książki widzimy zdjęcie pani kapral Jelizawiety Fiedorownej Mironowej, snajperki 255 Brygady Piechoty Morskiej Floty Czarnomorskiej. Jak widzimy, żołnierka ta trzyma w rękach karabin snajperski. Projektem okładki zajęła się pani Agnieszka Pasierska (Pracownia Papierówka). Książkę, którą czytałem, zakupiłem w postaci elektronicznej (e-booka) ze strony wydawcy książki czyli Wydawnictwa Czarne za prawie 30 złotych. Zastanawiam się też nad zakupem książek Swietłany Aleksijewicz w formie fizycznej, ponieważ są dostępne do zakupu i są małe promocje.
Wydanie elektroniczne książki składa się z 300 stron i zostało podzielone na 17 rozdziałów. Pierwszy rozdział, a raczej wstęp, zatytułowany "Człowiek jest większy niż wojna (z dziennika książki)" opowiada o genezie powstania książki, o procesie rozmów i nagrywania, walki z cenzurą, czyli o tym, co napisałem w pierwszej części notki.
Podobnie jak poprzednie publikacje Swietłany Aleksijewicz które czytałem, książka ta jest wstrząsającym reportażem na podstawie rozmów z osobami, które były świadkami strasznej rzeczy jaką była druga wojna światowa. W tym przypadku były to kobiety, głównie mieszkanki Białorusi lecz nie tylko, które w 1941 i w latach późniejszych były wcielane do wojska i brały udział w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej. Książka ta ma podobną formę jak "Czarnobylska modlitwa" i "Cynkowi chłopcy". Mamy tytuł danego rozdziału, który zwykle był cytatem z danej rozmowy, a na samym końcu mamy podane imię i nazwisko rozmówczyni (choć niektóre nie chciały podawać nazwisk), jaką funkcję sprawowała podczas wojny. Sprawozdanie głównie ma formę monologów, a jakieś wtrącenia autorki są bardzo sporadyczne. Według wstępu książki szacuje się, że w drugiej wojnie światowej walczyło około miliona radzieckich kobiet, gdzie w wojskach alianckich kobiet służyło o około połowę mniej (400-500 tysięcy). Rozmówczyniami zwykle bywały kobiety, ale także zdarzyło się kilka sprawozdań mężczyzn, ich mężów, którzy także byli świadkami strasznych reczy. Większość rozmówczyń łączy jeden mianownik. Większość rodzin bohaterek w 1941 roku odnosiły straty. Większość ojców, mężów i braci bohaterek dostawało powołania do wojska w pierwszych dniach wojnych i zwykle nie wracali już do domów. Bohaterki książki w chwili wybuchu wojny były nastolatkami i także chciały walczyć z nazistowskim najeźdźcą. Jako członkinie Komsomołu często chodziły do wojskowych komend uzupełnień, ale często spotykały się z decyzjami odmownymi z wcieleniem do wojska. Dziewczynki poniżej 15 roku życia raczej nie miały szans na wcielenie do wojska, chyba że ubłagały oficerów w WKU. Na wojnę brano dziewczyny powyżej 16 roku życia, ale też nie chciano brać wszystkich w tym przedziale wiekowym. Rozmówczynie Swietłany Aleksijewicz podczas wojny pełniły różne funkcje, od snajperek (strzelcy wyborowi), poprzez sanitariuszki, łączniczki w sztabach, kierowcy, pilotki, saperki, pracownice cywilne, czy też jako obsługa kuchni polowych, w pralni i wiele wiele innych zadań. Niektóre jako sanitariuszki pod pełnym ogniem musiały ściągać rannych z pola bitwy. Niektóre nawet bywały nawet dowódczyniami plutonów, czy też załogi czołgu, czy też jedna była dowódczynią łodzi podwodnej. Niestety to nie podobało się mężczyznom i bywało przedmiotem drwin, a czasami dochodziło do rękoczynów między oddziałami. Kobiety często nie miały łatwo w wojsku, ponieważ od razu stawały się żołnierzami. Nie było taryfy ulgowej. Uczyły się musztry, regulaminów wojskowych, jak oddawać honory, meldunki i tego typu pierdoły, strzelać, rozminowywać pola, obsługiwać "katusze" i tak dalej. W wojsku kobiety tęskniły za "starym" życiem, za sukienkami, za biżuterią, za malowaniem się, za szydełkowaniem, co w wojsku było zakazane i groziła za to kara aresztu lub dodatkowe służby. Większość kobiet, które powróciły po wojnie do domów, cierpiały na zespół stresu pourazowego i miały problemy z powrotem do normalnego życia. Część wyszła za mąż, pozakładały rodziny, ale powrót do normalności zajmował sporo czasu. Niektóre kobiety już do normalności nie wróciły nigdy. Najgorzej miały sanitariuszki, które non stop praktycznie bez przerwy towarzyszyły w operacjach żołnierzy, albo czuwały w izbach chorych. Nieciekawie mieli saperzy, którzy jeszcze po wojnie przez kilka lat rozminowywali tereny. Zdarzało się i tak, że już w 1949 czy na początku lat 50-tych gdzieś jakaś mina zabijała bawiące się dzieci. Niektórych oddziałów nie rozformowano po kapitulacji III Rzeszy i nie wysyłano do cywila, a od razu wysyłano je na front wschodni do walki z Japonią. Książka ta także porusza choć w małym stopniu piekło żołnierzy, którzy wrócili z niemieckiej niewoli, czyli radzieckich jeńców wojennych. Władze radzieckie potraktowały ich jako zdrajców, wrogów ojczyzny i często wysyłali ich na kilka lat do GUŁAG-u. Oczywiście za czasów stalinowskich i nawet za Chruszczowa nie można było o tym mówić. Podobny los spotykał inwalidów wojennych, bez rąk, bez nóg, którzy zostali pozostawieni sami sobie. Dla władzy radzieckiej też byli niewygodni, więc postanowili się ich... pozbyć. Ale to także był temat tabu. Dla wielu kobiet powrót do powojennego życia okazywał się rozczarowaniem, gdyż nie tak sobie wyobrażały życie po wojnie. Niektóre nie mogąc się pogodzić z rzeczywistością pokoju, nawet wiele lat po wojnie chodziły ubrane po "wojskowemu". Niektóre kobiety, które przed wojną ślepo wierzyły radzieckiej propagandzie i były patriotkami, tak po wojnie się z tego "wyleczyły". Z komunizmu i z "miłości" do Stalina.
"Wojna nie ma w sobie nic z kobiety" to jest bardzo ciężka lektura i czytało mi się ją o wiele ciężej niż "Cynkowych chłopców", których pochłonąłem szybko. Książkę tą czytałem prawie przez cały poprzedni tydzień i prawie przez długi weekend majowy. Podobnie też było z "Czarnobylską modlitwą", którą też czytałem długo i na raty, bo opisy były naprawdę wstrząsające. Mam też zakupioną inną książkę Swietłany Aleksijewicz "Ostatni świadkowie. Utwory solowe na głos dziecięcy", która opowiada o losach ludzi, którzy byli dziećmi w dniu 22 czerwca 1941 roku, którzy przeżyli drugą wojnę światową i zapewne niejedną tragedię. Zamierzam też ją przeczytać, ale po przeczytaniu "Wojna nie ma w sobie nic z kobiety" mniej więcej wiem jaka będzie ta książka i obawiam się tego, co przeczytam w "Ostatni świadkowie. Utwory solowe na głos dziecięcy". Obawiam się, że mogę tego nerwowo nie wytrzymać i że mógłbym jej do końca nie doczytać.
Świetna książka, gorąco ją polecam. Ale ostrzegam, do najprzyjemniejszych lektur ona nie należy.