| Po noclegu w Telawi następnego dnia obudziliśmy się wcześnie rano, by tym razem udało się zrealizować wszystkie plany | After a night spent in Telavi, the next day we woke up early, so that this time we could complete all our plans |
| jeszcze w rozsądnych godzinach. Nie było to najłatwiejsze – 7 rano to jednak pora lepsza na sen – ale daliśmy radę i po szybkim śniadaniu pożegnaliśmy się z gospodarzami i wyruszyliśmy w dalszą podróż. Zaczęliśmy od krótkiego chociażby przyjrzenia się głównej atrakcji Telawi (dolny punkt A), czyli twierdzy Batonisciche. |
at a reasonable hour. It wasn't the easiest thing to do - 7am is a better time to sleep - but we managed, and after a quick breakfast we said goodbye to our hosts and hit the road. We started with at least a quick look at Telavi's (bottom A point) main attraction, the Batonistsikhe Fortress. |
| Jest to bardzo charakterystyczna budowla. Tuż przed nią, na swym koniu siedzi i wita przybyszów król Herakliusz II, władający Kachetią od 1744 i dodatkowo Kartlią od 1762 aż do śmierci w 1798. | It is a very striking building. Right in front of it, King Heraklius II, who ruled Kakheti from 1744 and Kartli from 1762 until his death in 1798, sits on his horse greeting visitors. |
| Był to ostatni gruziński władca, który w trudnej sytuacji geopolitycznej próbował jeszcze, z względnym powodzeniem, zjednoczyć gruzińskie prowincje. Udało mu się to z Gruzją Wschodnią, z królestwami i księstwami Gruzji Zachodniej zdołał zawrzeć jedynie traktat o braterstwie krwi. Niestety ambitne plany zostały po jego śmierci zaprzepaszczone, zarówno przez jego krótko i kiepsko panującego syna, Jerzego XII, jak też i przez Rosjan, którzy wykorzystali sytuację, by złamać zawarty z Herakliuszem traktat o protektoracie i zamiast chronić niepodległą Gruzję Wschodnią przed islamskimi sąsiadami – po prostu uczynili z niej jedną z prowincji swojego imperium, w pełni podległą carowi. Ale zostawiając politykę na boku – sama twierdza to potężne mury wzdłuż głównej ulicy Telawi, |
He was the last Georgian ruler to attempt, with relative success, to unite the Georgian provinces in a difficult geopolitical situation. He succeeded with Eastern Georgia, but could only conclude a treaty of blood brotherhood with the kingdoms and principalities of Western Georgia. Unfortunately, his ambitious plans were thwarted after his death, both by his short-lived and poorly ruling son George XII, and by the Russians, who took advantage of the situation to break the protectorate treaty with Heraclius and, instead of protecting independent East Georgia from its Islamic neighbours, simply made it one of their empire's provinces, fully subject to the Tsar. But politics aside, the fortress itself is the massive walls along Telavi's main street, |
| jak też ozdobne bramy z równie ozdobnymi balkonami. | and ornate gates with equally ornate balconies. |
| Tyle przynajmniej udało nam się zobaczyć wtedy. W późniejszych latach miałem możliwość spędzić w stolicy Kachetii znacznie więcej czasu, a co za tym idzie – również dokładniej zwiedzić twierdzę i jej atrakcje. Kiedyś i do tego uda mi się dotrzeć w tych wspomnieniach. Tymczasem w naszej podróży opuściliśmy Telawi i ruszyliśmy w kierunku pierwszego punktu postojowego – Żinwali. Nawigacja znów podpowiedziała drogę mocno dziwną, którą dziś bym się raczej nie wybrał – bardzo lokalną, łączącą jedynie małe wioski. Na początku w całkiem dobrym stanie, w większości z asfaltem, |
That was the least we could see at the time. In later years, I was able to spend much more time in the capital of Kakheti and explore the fortress and its attractions more thoroughly. Someday I will get around to that in these reminiscences. In the meantime, we left Telavi and headed for our first stop - Zhinvali. Once again, the navigation suggested a very strange road that I would rather not take today - very local, connecting only small villages. At first in pretty good condition, mostly tarmac, |
| na której od czasu do czasu napotykaliśmy ruiny dawnych twierdz i wież obronnych – jak np. te w Boczormie (dolny punkt B). | on which we occasionally came across the ruins of former fortresses and defence towers - such as those at Bochorma (bottom B point). |
| Po około 1,5 godziny podróży – czyli o 8:30 – zrobiliśmy sobie krótką przerwę pośrodku niczego, ciesząc się po prostu ciszą i pięknem przyrody. | After about 1.5 hours of driving - that is, at 8.30 a.m. - we took a short break in the middle of nowhere, simply enjoying the silence and the beauty of nature. |
| Takie krótkie postoje zdarzały się jeszcze w dalszej części trasy, celem uwiecznienia pięknych widoków. | Such short stops were made further along the route to capture the beautiful views. |
| Mniej więcej o 11 byliśmy już w okolicach Żinwali. Najpierw powitał nas pomnik 300 Aragwijczyków (punkt C) | By 11am we were already near Zhinvali. First we were greeted by the monument to the 300 Aragvians (C point). |
| Tu znowu szczypta historii – byli to mieszkańcy doliny Aragwi, którzy w bitwie pod Krcanisi w roku 1795 oddali życie powstrzymując perskich najeźdźców wystarczająco długo, by umożliwić odwrót wspomnianemu wcześniej Herakliuszowi II. Ich czyn zapewnił im miano bohaterów narodowych, a od 2008 roku także świętych męczenników Gruzińskiej Cerkwi Prawosławnej. Pomnik zaś, którego autorem jest A. Bakradze, został postawiony w miejscu odkrycia pozostałości grobów dzielnych obrońców. W każdym razie, chwilę później byliśmy już przy Zbiorniku Żinwalskim (punkt D). Obowiązkowy punkt postojowy wszystkich wycieczek na trasie do Gergeti, niby tylko sztuczne jezioro, efekt wybudowania tamy przy hydroelektrowni – ale widoki zapewnia niesamowite. Piękny kolor wody, malownicze wzgórza dookoła – w sam raz by spędzić tu kilka chwil. |
Again, a bit of history - these were the inhabitants of the Aragvi valley who, at the Battle of Krtsanisi in 1795, gave their lives to hold off the Persian invaders long enough for the aforementioned Heraclius II to retreat. Their deed earned them the title of national heroes and, since 2008, the title of Holy Martyrs of the Georgian Orthodox Church. And the monument, whose author is A. Bakradze, was erected on the site where the remains of the graves of the brave defenders were discovered. Anyway, a little later we arrived at the Zhinvali reservoir (D point). An obligatory stop for all excursions on the way to Gergeti, it appears to be just an artificial lake, the result of building a dam next to a hydroelectric power station - but it offers a stunning view. The beautiful colour of the water, the picturesque hills all around - just the place to spend a few moments. |
| W naszym przypadku – również by zjeść gruziński chlebek szoti, zakupiony w jednym z wiejskich sklepów gdzieś wcześniej po drodze. | In our case - also to eat some Georgian shoti bread, bought somewhere along the way in one of the village shops. |
| Świeżutki, cieplutki – i dzięki temu pyszny (zimny nie jest zły, ale to jednak już nie to samo…). Spotkaliśmy tu również polską wycieczkę, prowadzoną przez parę przewodników znaną nam wcześniej z rozmów w internecie. Rozmowa z nimi zainspirowała nas do pewnej modyfikacji planów na kolejny dzień, do tego pan Walerian udzielił Asi bardzo cennych wskazówek dotyczących obsługi naszej Srebrnej Strzały w trybie 4x4, za które serdecznie podziękowaliśmy. Kilkanaście minut później byliśmy już w Ananuri (punkt E). |
Fresh, warm - and therefore delicious (cold is not bad, but not the same...). Here we also met a Polish tour, led by a couple of guides we had met before from conversations on the internet. A chat with them inspired us to change our plans for the next day, and Mr Valerian gave Asia some very valuable tips on how to use our Silver Arrow in 4x4 mode, for which we thank him very much. A few minutes later we were in Ananuri (E point). |
| Piękny zamek książąt z Aragwi, świadek wielu historycznych bitew. Zgodnie z legendą zawdzięcza swoją nazwę pewnej Anie z Nuri, którą najeźdźcy porwali i torturowali, chcąc, by zdradziła lokalizację sekretnego tunelu, dzięki któremu oblężony zamek był zaopatrywany w wodę i pokarm. Jednak Ana wolała umrzeć, niż zdradzić swoich. Sam zamek to oprócz potężnych murów także wieża obronna Szeupowari z XVII wieku, |
The beautiful castle of the Aragvi princes, witness to many historic battles. According to legend, it owes its name to a certain Ana of Nuri, whom the invaders kidnapped and tortured to reveal the location of a secret tunnel that supplied the besieged castle with water and food. But Ana chose to die rather than betray her people. The castle itself, in addition to the massive walls, also has the Sheupovari defence tower from the 17th century, |
| dwie cerkwie, również z XVII wieku – cerkiew Najświętszej Marii Panny (Ghwtismszoblis eklesia) i nieco mniejsza cerkiew Boga (Ghwtaebis eklesia), | two churches, also from the 17th century - the Church of the Virgin Mary (Ghvtismshoblis eklesia) and the slightly smaller Church of God (Ghvtaebis eklesia), |
| dzwonnica | a bell tower |
| i jeszcze kilka pomniejszych budynków. Na murach cerkwi widać misterne napisy (niestety, nie podejmuję się ich przetłumaczyć) | and several other smaller buildings. On the walls of the church one can see intricate inscriptions (unfortunately I do not undertake to translate them) |
| oraz piękne i równie misterne płaskorzeźby. | and beautiful and equally intricate bas-reliefs. |
| Przy cerkiewnych murach znajdują się także stare groby. | There are also ancient tombs near the church walls. |
| Odwiedzając Ananuri nie da się pominąć także wspaniałych widoków na Zbiornik Żinwalski – tym razem widziany z innej perspektywy niż na punkcie widokowym, jednak bynajmniej nie mniej piękny. | A visit to Ananuri is not complete without the magnificent view of the Zhinvali reservoir - this time from a different perspective to the viewpoint, but no less beautiful. |
| Wnętrze cerkwi jest dość surowe, jednak można w nim podziwiać stare freski. | The interior of the church is rather crude, but you can admire the old murals inside. |
| Po Ananuri czeka nas podróż Gruzińską Drogą Wojenną, prowadzącą z Tbilisi do Władykaukazu. W zależności od planowanych i nieplanowanych postojów trzeba na nią przeznaczyć około 2-3 godzin. Nam się te postoje zdarzały dość często – widoki Wysokiego Kaukazu |
After Ananuri, we travelled along the Georgian Military Road, which runs from Tbilisi to Vladikavkaz. Depending on planned and unplanned stops, this journey takes about 2-3 hours. We were making these stops quite often - views of the High Caucasus |
| oraz doliny rzeki Aragwi | and the valley of the Aragvi river |
| wręcz wzywały do fotografowania przy każdej możliwej okazji. Tak samo podczas przejazdu przez Pasanauri (punkt F) |
even called for photography at every possible opportunity. Also during the passage through Pasanauri (F point) |
| (niestety, wtedy przegapiliśmy jego główną atrakcję - miejsce, w którym Biała i Czarna Aragwi zlewają się w jedną rzekę, zachowując jednak odrębność kolorów swoich wód). Dodatkową atrakcją były spotykane na drodze stada koni – coś, do czego zdecydowanie nie przywykliśmy, podróżując po polskich drogach. |
(unfortunately we missed its main attraction - the place where the White and Black Aragvi merge into one river, keeping the colours of their waters separate). An additional attraction were the herds of horses we encountered along the way - something we were definitely not used to on Polish roads. |
| Gdzieś około 11:30 zrobiliśmy sobie postój w pobliżu górskiego kurortu Gudauri (punkt G). Tu naszą uwagę przyciągnęła stojąca na skalnym urwisku konstrukcja, | At around 11:30 we stopped near the mountain resort of Gudauri (G point). Here our attention was drawn to a building perched on a rocky cliff, |
| znana niegdyś jako Pomnik Traktatu Georgiewskiego (w którym Herakliusz II przekazał swój kraj pod protektorat Rosji), ewentualnie jako Pomnik Przyjaźni Gruzińsko-Rosyjskiej, dziś znacznie częściej określany bardziej uniwersalnie jako Pomnik Przyjaźni Narodów. To chyba w sumie niezłe podejście – zamiast niszczyć stare symbole, lepiej nadać im nowe, lepsze znaczenie. A sam pomnik, od strony artystycznej, jest niewątpliwie interesujący i wart uwagi. Wybudowany na planie niedomkniętego okręgu, od wewnątrz wyłożony mozaiką, przedstawiającą różne wydarzenia i motywy z historii Gruzji i Rosji. |
Formerly known as the Georgiyevsk Treaty Monument (where Heraclius II ceded his country to the Russian protectorate), or alternatively the Georgian-Russian Friendship Monument, now more commonly referred to as the Friendship of Nations Monument. I think this is actually not a bad approach - instead of destroying old symbols, it is better to give them a new and better meaning. And the monument itself, from an artistic point of view, is undoubtedly interesting and worth seeing. It is built in the shape of an incomplete circle. Inside it is lined with mosaics depicting various events and motifs from the history of Georgia and Russia. |
| Uważny obserwator dostrzeże tam i radosnych tancerzy, i traktory z czasów kolektywizacji wsi, i matkę chroniącą dzieci, i gruzińskich wojów, i jelenia, i swańskie wieże, i rosyjskich bohatyrów zabijających smoka, i cerkwie z kopułami, | A careful observer will notice happy dancers, and tractors from the time of village collectivisation, and a mother protecting her children, and Georgian warriors, and deer, and Svan towers, and Russian heroes slaying a dragon, and Orthodox churches with domes, |
| i krasnoarmiejców wyzwalających kraj i depczących swastykę, i kosmonautę… | and Red Army soldiers liberating the country and trampling the swastika, and a cosmonaut... |
| I wiele innych symboli, których znaczenia cudzoziemiec raczej nie będzie w stanie odkryć bez pomocy dobrego przewodnika. Cokolwiek by mówić, zebranie tylu różnych symboli z niezmiernie przecież bogatej historii obu narodów, na tak niewielkiej przestrzeni – jest sztuką niemałą. Dla tych, którzy są mniej zainteresowani sztuką radziecką, bezpośrednia okolica pomnika oferuje niesamowite widoki na otaczające góry |
And many other symbols whose meaning a foreigner is unlikely to discover without the help of a good guide. Whatever one may say, the collection of so many different symbols from the extremely rich history of both nations in such a small space is no mean feat. For those less interested in Soviet art, the immediate vicinity of the monument offers incredible views of the surrounding mountains. |
| i dolinę Białej Aragwi. | and the valley of the White Aragvi. |
| Choćby dla nich warto się zatrzymać w tym miejscu. A jeśli i to nie wystarczy – wewnątrz pomnika przesiadują sprzedawcy, u których można kupić zdrową przekąskę na dalszą drogę – w postaci świeżych owoców różnych rodzajów. Nie ma to jak kubek arbuza lub morwy w gorący lipcowy dzień! Nieco dalej, już za Przełęczą Krzyżową (punkt H), otaczające góry stają się coraz wyższe, |
These alone are worth a visit. And if that is not enough, there are stalls inside the monument where you can buy a healthy snack for the journey ahead - in the form of fresh fruit of all kinds. Nothing like a cup of watermelon or mulberry on a hot July day! A little further on, beyond the Cross Pass (H point), the surrounding mountains begin to rise, |
| a po drodze, oprócz stad bydła, | and along the way, along with herds of cattle, |
| owiec | sheep |
| i długich kolejek TIR-ów | and long queues of TIRs |
| można także, gdzieniegdzie, dostrzec resztki śniegu, który przetrwał jeszcze od zimy. | Remnants of snow that have survived the winter can also be seen in places |
| Przynajmniej za pierwszym razem robi to naprawdę duże wrażenie! Także mijane budowle, wśród których można wyróżnić zabytkową bazylikę Chewskiego Sioni, datowaną na IX-X wiek (punkt I) |
This is really impressive, at least for the first time! The buildings we pass are also impressive, including the historic basilica of the Khevi Sioni, dating from the 9th-10th century (I point). |
| oraz stojącą nieopodal kilkupiętrową (w źródłach – cztero- lub pięciopiętrową) bardzo charakterystyczną wieżę obronną, datowaną na X-XII wiek. | and the nearby multi-storey (in sources - four or five storey) very characteristic defence tower, dating from the 10th to the 12th century. |
| Do Stepancmindy (górny punkt A) przybywamy około 14:30. Chwilę poświęcamy na znalezienie noclegu. Udaje nam się wynająć przytulny domek, położony, co prawda, raczej na uboczu miasteczka, jednak całkowicie nam wystarczający. Cena w pełni nas satysfakcjonuje, spełniamy także prośbę gospodarzy, dla których robimy dokładne zdjęcia domku, by mogli je następnie umieścić w internetowym ogłoszeniu. | We arrive in Stepantsminda (upper A point) around 14:30 and take a while to find accommodation. We manage to rent a cosy cottage, a bit on the edge of town, but perfectly adequate for our needs. We are happy with the price, and we also comply with the hosts' request that we take detailed photos of the cottage so that they can advertise it online. |
| Zostawiamy bagaże i wyruszamy do głównej atrakcji i naszego celu dzisiejszej podróży – cerkwi św. Trójcy w Gergeti (Cminda Sameba / Gergetis Sameba) (górny punkt B). Po drodze starcza nam jednak czasu, by uwiecznić pasące się przy jednym z domów konie i ich gospodarza. | We leave our luggage and make our way to the main attraction and destination of today's trip - the Holy Trinity Church in Gergeti (Tsminda Sameba / Gergetis Sameba) (upper B point). On the way we have time to immortalise the horses grazing by one of the houses and their host. |
| Droga, nie ma co ukrywać, jest trudna i stroma. Samochód terenowy wymaga od nas sporych umiejętności, w pewnym momencie wręcz większych niż posiadamy. Dlatego zapada decyzja o zaparkowaniu go na poboczu i wejściu na szczyt krętą i stromą ścieżką pieszą. Dajemy radę i w nagrodę czekają na nas wspaniałe widoki – jedne z najbardziej ikonicznych w całej Gruzji. | The road is undeniably difficult and steep. An off-road vehicle needs a lot of skill, at some point even more than we have. So we decide to park the car at the side of the road and climb up a steep and winding footpath. We make it and are rewarded with stunning views - some of the most iconic in all of Georgia. |
| Kościół św. Trójcy, położony na szczycie wzgórza, widziany na tle szczytów Kaukazu, | The Holy Trinity Church at the top of the hill, with the Caucasus peaks in the background, |
| wywiera niesamowite wrażenie na każdym, kto tu dotrze – a my nie jesteśmy bynajmniej wyjątkiem. Zanim się do niego zbliżymy, napotykamy także małą kamienną kapliczkę. Widać, że odwiedzający darzą ją czcią – znajdujące się w niej świece są tego jasnym dowodem. | makes an incredible impression on everyone who comes here - and we are no exception. Before approaching it, we also come across a small stone chapel. It is clear that visitors hold it in reverence - the candles inside are clear evidence of this. |
| Jeszcze kilka rzutów okiem na otaczające nas góry, jeszcze kilka zdjęć – | A few more views of the surrounding mountains, a few more photos - |
| i podchodzimy już do samego kościoła. Najpierw przyglądamy się dzwonnicy | and then we approach the church itself. First we have a look at the bell tower |
| i zdobieniom na jej murach. Chcielibyśmy zrozumieć symbolikę przypominających dinozaury stworów, wyrzeźbionych nad małym okienkiem, jak też i zagadkowego ludzika znajdującego się obok nich. |
and the decorations on its walls. The symbolism of the dinosaur-like creatures carved above the small window and the enigmatic man next to them is something we would like to understand. |
| Samemu kościołowi chyba nie poświęcamy wystarczającej uwagi – przynajmniej fotograficznie – tym bardziej, że w środku zdjęć robić nie można. Bardziej skupiamy się na górskich panoramach | We probably don't pay enough attention to the church itself - at least photographically - especially as photography is not allowed inside. We concentrate more on the mountain panoramas |
| i na kępkach białych kwiatów rosnących bezpośrednio na ścianach kościoła… | and the clusters of white flowers growing on the walls of the church... |
| I na kąpiących się w błotnistej kałuży koniach. | And the horses bathing in a muddy puddle. |
| Niestety, w jednym szczęście nam nie dopisało – potężny szczyt Kazbeku (Mkinwarcweri) nie zechciał ukazać się nam w całej okazałości, kryjąc swój wierzchołek w chmurach. | Unfortunately, we were unlucky in one respect - the mighty peak of Kazbek (Mkinvartsveri) did not want to show itself in all its glory, hiding its summit in the clouds. |
| Kościelne wzgórze opuszczamy nieco po 17. Godzinę później jesteśmy już na dole. W centrum miejscowości jeszcze rzut oka na miejsce, z którego wróciliśmy, | We left the church hill shortly after 5pm, and an hour later we were already down. In the centre of the village, a view of the place we came from, |
| jeszcze uwiecznienie pomnika poety Kazbegiego, | and the monument to the poet Kazbegi, |
| jeszcze zakupy w niezapomnianym markecie Google (swoją drogą, ciekawe, czy Google o nim wie…?) | and yet shopping in the unforgettable Google market (by the way, I wonder if Google knows about this...?) |
| i wracamy na kwaterę. Bynajmniej nie szybko, odnalezienie właściwego miejsca zajęło nam około godziny błądzenia wśród bydła. | and then back to the lodge. Not quickly at all, it took us about an hour of wandering among the cattle to find the right place. |
| A potem już tylko zasłużony odpoczynek przed kolejnym intensywnym dniem… | And then just a well-deserved rest before another intense day... |