Przymiotnik "skalisty" nie jest pierwszym skojarzeniem gdy myślimy o Beskidzie Małym. Zalesione szlaki, kilka szczytów z widokowymi polanami - takie mamy pierwsze wrażenia. Ale gdy uważnie popatrzymy, możemy dostrzec skalne ciekawostki Beskidu Małego. Wychodnie skalne o fantastycznych kształtach, jaskinie, wodospady - to wszystko znajdziemy w tym niewielkim paśmie.
Plan
Skalne ciekawostki Beskidu Małego są rozrzucone na całym jego obszarze, od Kozich Skał na Żurawnicy na wschodzie po Skałę Czarownic w grzbiecie Magurki Wilkowickiej na zachodzie. Wymyśliłem pętlę w środkowej części pasma, tak aby w ciągu jednego dnia zobaczyć jak najwięcej skalnych atrakcji. Za punkt startu wybrałem parking przy Zajeździe Kocierz (Przełęcz Kocierska na drodze DW 781 Andrychów - Żywiec).
I gdzie te skalne ciekawostki Beskidu Małego?
Na pomysł wycieczki wpadłem w czasie wędrówki Małym Szlakiem Beskidzkim. Ten czerwony szlak kilka razy krzyżuje się z zielonym szlakiem Gaiki - Sucha Beskidzka. Te miejsca przecięcia to dobry punkt startu jednodniowej pętli. Z parkingu przy zajeździe nad Przełęczą Kocierską ruszyłem zielonym szlakiem w stronę Ściszków Gronia.
Początek nie jest zbyt ciekawy - ale cierpliwości, na wszystko będzie czas. Szlak zielony schodzi fragmentem szosy DW 781 do Kocierza Rychwałdzkiego. W pewnym momencie opuszczamy drogę, kierując się w lewo. Miejsce skrętu szlaku wygląda tak:
Po pokonaniu barierki i nasypu drogi, przez łąki docieram do Kocierza Rychwałdzkiego. To niewielka wioska schowana wewnątrz Beskidu Małego. Wyróżnia ją kościół - nie jest zabytkowy, ale ładnie jest wkomponowany w Beskidy. I mimo młodego wieku, ma ciekawą historię - powstał z pomysłu kard. Karola Wojtyły, który zachęcił kolegę ze studiów, ks. Zygmunta Biernata by wybudował kościół na tym "końcu świata". Kościół w dużej mierze zbudowali sobie sami mieszkańcy.
Zamczysko na Łysinie
W pierwszej godzinie wędrowania żadnych skał nie było. Za to później skalne ciekawostki Beskidu Małego wyskakiwały co krok. Pierwszą z nich jest Zamczysko na Łysinie (poprawnie: na Ściszków Groniu). Po wyjściu z Kocierza, wzdłuż szlaku zielonego prowadzi droga krzyżowa. Na jej końcu jest rozległa polana i niewielka osada - Łysina. Tam szlak skręca w lewo. Kilkadziesiąt metrów dalej na prawo od szlaku odbija dobrze oznaczona ścieżka.
Zamczysko na Ściszków Groniu to grupa skalnych ostańców tworzących mały labirynt. Są tam też jaskinie. Największa z nich, Lodowa, ma 59m długości. Miejscowa legenda mówi, że jaskinia jest pod ziemią połączona z Babią Górą...
Teren nie jest rezerwatem, ale jest chroniony jako "stanowisko dokumentacyjne". Nie można więc łupać kamienia czy wydobywać torfu. Ale turysta może swobodnie - z zachowaniem należytej ostrożności - teren eksplorować.
Czarne Działy
Moja wędrówka nie ma celu widokowego, ale jak jest okazja do panoramki, to czemu nie skorzystać. Z Łysiny rozciąga się widok na południowy wschód. Widać pasmo Polic i Jałowiec (Beskid Żywiecki).
Skalne ciekawostki Beskidu Małego zwykle nie znajdują się bezpośrednio na szlaku, ale są niedaleko i oznaczenia pozwalają łatwo do nich dotrzeć. Kolejnym punktem mojej skalnej wycieczki są Czarne Działy. Jest grupa niewielkich jaskiń, położonych w paśmie Gibasów Gronia, na południe od zielonego szlaku łączącego Łysinę z rozstajami Anuli.
Poniżej szlaku znajdujemy duże bloki piaskowca. Pomiędzy nimi jest kilka jaskiń. Zostały utworzone przez ruchy warstw piaskowca na łupkach, mają więc charakter osuwiskowy. Są bardziej szczelinami niż jaskiniami w potocznym rozumieniu.
Mój skalny szlak prowadzi mnie obok Gibasówki. Jest to prywatna chata, mogąca służyć jako schronisko (po uprzednim uzgodnieniu z właścicielem). Znajduje się na polanie pomiędzy szczytem Gibasówka (842m n.p.m.) a Wielkim Gibasów Groniem (890m n.p.m.).
Grota Komonieckiego i Wodospad Dusiołek
Do postu dodaję zdjęcia Groty Komonieckiego i Wodospadu Dusiołek, wykonane w czasie innej wyprawy. Z mojej trasy musiałbym zejść z rozstajów Anuli - ścieżka jest dość wyraźna, ale dość stromo schodzi z grzbietu. Łatwiej w to miejsce dotrzeć od dołu, z miejscowości Las (droga DW 946 Żywiec - Sucha Beskidzka). Stamtąd długo pójdziemy wygodną stokówką, skręt do wodospadu i groty jest oznaczony.
Grota Komonieckiego jest niezwykła. Jako jedyna w Beskidzie Małym nie jest osuwiskowa, a erozyjna. Jest to duża komora o powierzchni 115m² i wysokości miejscami do 2m. W czasie okupacji mieszkańcy północnej Żywiecczyzny chowali w niej dobytek, w tym ukrywali zwierzęta.
Znad jaskini spływają wody potoku Dusica. Zimą podobno tworzy się lodowa kaskada. Jeśli zejdziemy wzdłuż potoku, po kilkudziesięciu metrach trafimy na mały, ale uroczy wodospad - Dusiołek. Ścieżka w lesie jest wyraźna, ale zachowujemy ostrożność - jest stromo i ślisko.
Powyżej groty i wodospadu, na szczycie Łamanej Skały, znajduje się rezerwat przyrody Madohora. Jego granice nie sięgają jednak do groty.
Łamana Skała
Zielony szlak, którym idę doprowadza mnie na Rozstaje Anuli. Stąd idzie dalej do Targoszowa by w końcu dotrzeć do Suchej Beskidzkiej. Ja w tym miejscu skręcam w lewo, na czerwony Mały Szlak Beskidzki. W okolicy znajdujemy kolejne skalne ciekawostki Beskidu Małego.
Gdybym poszedł czerwonym szlakiem w stronę Leskowca, zaraz za Anulą, po lewej stronie, minąłbym grupę skał nazwanych Wędrujące Kamienie. Natomiast idąc w stronę Potrójnej, przechodzimy obok szczytu Łamanej Skały. Skąd wzięła się nazwa? Nietrudno się domyślić:
W odróżnieniu od Zamczyska, Czarnych Działów i Groty Komonieckiego, wierzchołek Łamanej Skały chroniony jest rezerwatem przyrody. Ochronie podlegają nie tylko liczne ostańce skalne, ale także unikatowy na tej wysokości naturalnie rosnący bór świerkowo-jodłowy. Co ciekawe, rezerwat sąsiaduje z górną stacją wyciągu krzesełkowego Czarny Groń. Tam też możemy znaleźć kolejne ostańce - Zwaliska.
Idąc dalej na Potrójną, można zejść na chwilę z szlaku czerwonego i żółtym dojść do studenckiej Chatki pod Potrójną (nie mylić z Chatką NA Potrójnej). Wracając na czerwony szlak, przejdziemy obok Zbójnickiego Okna (patrz zdjęcie na początku relacji).
Skalne Ciekawostki Beskidu Małego
Liczne skalne ciekawostki Beskidu Małego - ostańce, jaskinie, wychodnie itp. to zewnętrzne odbicie "bogatego wnętrza" tego pasma górskiego. Geologia Beskidu Małego jest interesująca - nachodzą tu na siebie różne warstwy skalne (godulskie górne i dolne oraz istebniańskie). Różnią się one twardością oraz odpornością na erozję. To co widzimy na powierzchni, to warstwy bardziej odporne.
Oprócz skał wymienionych w tym artykule, w Beskidzie Małym możemy spotkać szereg innych skalnych osobliwości:
Kamień (szlak żółty z Gorzenia na Groń Jana Pawła II - zdjęcie pod tym akapitem)
Wodospad pod Złotą Górką (dojście z Targanic lub Andrychowa)
Kozie Skały na szczycie Żurawnicy (gwoli ścisłości - geograficznie ta góra leży w pobliskich Pasmach Pewelsko-Krzeszowskich...)
Skała Czarownic (stoki Magurki Wilkowickiej, dojście czarnym szlakiem "Harnasia Rogacza" z Wilkowic)
Diabli Kamień na Przysłopie (dojście czerwonym szlakiem z Łodygowic)
Jaskinia Smocza Jama (Wietrzna Dziura) między Czuplem a Magurką Wilkowicką
Skalisty Beskid Mały? Jak najbardziej!