GİRİŞ 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanun’una istinaden çıkarılan Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği’ne (Yapı İSG Yön) göre işveren sağlık ve güvenlik planı, sağlık ve güvenlik dosyası hazırlamakla yükümlüdür. Çalışanlar için güvenli bir çalışma ortamının tesis edilmesi ve iş kazalarının önüne geçilmesi noktasında söz konusu yükümlülüklerin büyük önemi bulunmaktadır. Özellikle yapı işlerinde planlama aşamasında gerekli önlemlerin belirlenmesi ve uygulanmasıyla büyük ölçüde iş kazalarının önünce geçilebileceği aşikârdır. Bununla beraber sağlık ve güvenlik planı ve sağlık ve güvenlik dosyası hazırlamayan işverenler için ağır idari para cezaları öngörülmektedir.
Sağlık ve Güvenlik Planı ile Sağlık ve Güvenlik Dosyası Hazırlaması Gereken İşler İnşaat ve çeşitli mühendislik işlerinin yürütüldüğü, yerüstü veya yeraltında, su üstü veya su altında yapılan, Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği’nin Ek–1’de yer alan işler ile benzeri diğer işlere yapı işleri denmektedir. Yapı işleri sayılan ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında bulunan bütün işlerde sağlık ve güvenlik planı ile sağlık ve güvenlik dosyası hazırlanması şarttır. Bu kapsamda söz konusu plan ve dosyanın hazırlanması gereken işlere örnek olarak bina, yol, baraj, tünel, metro, köprü yapımı, kazma, yarma ve doldurma işleri, hafriyat, yıkım, restorasyon vb. işler verilebilir.
Sağlık ve Güvenlik Planı Yapı işlerinde planlama aşamasında gerekli iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin belirlenmesi ve uygulanması iş kazalarının önüne geçilmesi noktasında son derece önemlidir. Özellikle Avrupa Birliği uyum sürecinde iş sağlığı ve güvenliği mevzuatımızda bu duruma yönelik değişikliklerin yapıldığı görülmüştür. Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği’nin 8/2’inci maddesine göre işveren veya proje sorumlusu yapı işine başlamadan önce projenin hazırlık aşamasında, sağlık ve güvenlik planı hazırlamak veya hazırlatmak zorundadır. Sağlık ve güvenlik planının tanımı aynı yönetmeliğin 4’üncü maddesinde şu şekilde yapılmaktadır; “Muhtemel risklerin değerlendirilip yapı işi süreci boyunca sağlık ve güvenlik ile ilgili alınacak tedbirlerin, organizasyon yapısının, çalışma yöntemlerinin ve bunlara ilişkin işlerin ne zaman ve kim tarafından yapılması gerektiğinin belirlendiği, aynı yapı sahasında faaliyet gösterecek farklı işverenler, alt işverenler, kendi nam ve hesabına çalışan kişiler ve farklı çalışma ekipleri arasında sağlık ve güvenliğe dair hususların koordinasyonunun sağlanması amacıyla yapı alanının tamamından sorumlu işveren veya proje sorumlusu tarafından hazırlanan veya hazırlanması sağlanan plan”.Sağlık ve güvenlik koordinatörleri proje hazırlık aşamasında yapı alanında aşağıda belirtilen işler yapılıyorsa, bu işlerle ilgili özel tedbirlerin planda yer almasını sağlamakla görevlidir. (Yapı İSG Yön. m.10)
- Özellikle, yapılan işin ve işlemlerin niteliği veya işyeri alanının çevresel özelliklerinden dolayı, çalışanların toprak altında kalma, bataklıkta batma veya yüksekten düşme gibi risklerin fazla olduğu işler.
- Çalışanın işin yürütümü dolayısıyla maruz kaldığı özel tehlikelere yönelik sağlık gözetimi gerektiren veya kimyasal ve biyolojik özelliklerinden dolayı çalışanların sağlık ve güvenlikleri için risk oluşturan maddelerle yapılan işler.
- 24/3/2000 tarihli ve 23999 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Radyasyon Güvenliği Yönetmeliği uyarınca, denetimli ve gözetimli alanların belirlenmesini gerektiren iyonlaştırıcı radyasyonla çalışılan işler.
- Yüksek gerilim hatları yakınındaki işler.
- Boğulma riski bulunan işler.
- Kuyu, yer altı kazıları ve tünel işleri.
- Hava beslemeli sistem kullanan dalgıçların yaptığı işler.
- Basınçlı hava sağlanarak keson içinde yapılan işler.
- Patlayıcı madde kullanımını gerektiren işler.
- Fiziksel özelliklerine bağlı olarak yüksek ses, titreşim, basınç farkı, toz oluşması gibi risklerin fazla olduğu işler.
- Ağır prefabrike elemanların montaj ve söküm işleri.
Yapı işlerinin yürütümü sürecinde sağlık ve güvenlik planının uygulanmasının koordinasyonu sağlık ve güvenlik koordinatörü tarafından yapılır. (Yapı İSG Yön. m.11/2.b) Aynı zamanda sağlık ve güvenlik koordinatörü, yapılan işlerdeki ilerlemeleri ve değişiklikleri dikkate alarak sağlık ve güvenlik planında gerekli düzenlemeleri yapar veya yaptırılmasını sağlar. (Yapı İSG Yön. m.11/2.c) Bu görevleri yerine getirilirken 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanun’unun 5’inci maddesinde belirtilen risklerden korunma ilkelerinin uygulanmasını koordine etmesi de şarttır. (Yapı İSG Yön. m.11/1.a)
Sağlık ve Güvenlik Dosyası Mevzuatımızda tam olarak sağlık ve güvenlik dosyasının tanımı bulunmamaktadır. Sağlık ve güvenlik dosyası yapı işlerinin hazırlık aşamasını, yapı işleri ile ilgili çalışmaların yürütülmesi ve yapı işlerinin tamamlanmasından sonrasını kapsayan işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması yönünden son derece önemli bir dokümandır. Sağlık ve güvenlik dosyası yapı işleri sürecinde, birbirini takip eden veya daha sonra yapılacak işler sırasında dikkate alınması gereken sağlık ve güvenlik bilgilerini içerir. Aynı dosyanın yapı işleri tamamlandıktan sonra temizlik, bakım, tadilat, yenileme, yıkım işleri gibi her türlü yapı işinin güvenli bir şekilde yerine getirilmesi için ihtiyaç duyulan bilgileri de içermesi gerekmektedir. (Yapı İSG Yön. m.10/1.c) Sağlık ve güvenlik koordinatörleri, yapılan işteki ilerlemeleri ve meydana gelen değişiklikleri dikkate alarak hazırlanan sağlık ve güvenlik dosyasında gerekli düzenlemeleri yapmak veya yapılmasını sağlamakla sorumludur. (Yapı İSG Yön. m.11.c) Bu görevleri yerine getirilirken Kanun’unun 5’inci maddesinde belirtilen risklerden korunma ilkelerinin uygulanmasını koordine etmesi gerekmektedir. (Yapı İSG Yön. m.9-m.11/1.a)Görüldüğü gibi sağlık ve güvenlik planı ve dosyası ile ilgili iş ve işlemler genel itibariyle sağlıkve güvenlik koordinatörü tarafından yürütülmektedir. Ülkemizde yürütülen yapı işlerinde genellikle sağlık ve güvenlik koordinatörü görevini işverenin veya şantiye şefinin üstlendiği görülmektedir. Bu noktada sağlık ve güvenlik planının hazırlanması ve planla ilgili faaliyetlerin yürütülmesinde yapı projesinde bulunması halinde sağlık ve güvenlik koordinatörü, bulunmaması halinde ise söz konusu görevi kim yürütüyorsa (işveren, şantiye şefi vb.) onun sorumluluğu bulunmaktadır. Yapı işlerinde iş sağlığı ve güvenliği koordinatörü olmadığı durumlarda sağlık ve güvenlik planı ile dosyası işveren, şantiye şefi veya yükleniciler tarafından hazırlanması gerekmektedir.
SONUÇ 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanun’unun 30’uncu maddesine istinaden çıkarılan Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliğinin 8’inci maddesine göre sağlık ve güvenlik planı hazırlamayan veya hazırlatmayan işverene 1.301 TL idari para cezası uygulanmakta, noksanlığın devam etmesi durumunda her ay ceza tekrarlanmaktadır. 2016 yılında uygulanacak idari para cezalarına buradan ulaşabilirsiniz
Kaynak: http://www.isgci.net/yapi-islerinde-saglik-ve-guvenlik-plani-ve-dosyasi-hazirlama/