[Kurioza] Twarda historia krawężników

Wszystkie krawężniki prowadzą do Rzymu

Ktoś kiedyś wpadł na szatański pomysł, i zaczął budować chodniki nieco wyżej niż jezdnia. Rzućmy okiem na Via dell’Abbondanza (Drogę Obfitości), jak nazwano w czasach nowożytnych główną arterię Pompejów.¹ Co my tu właściwie widzimy? Ulicę wybudowano w ten sposób, że po obu jej stronach znajduje się wyniesiony na wyższy poziom chodnik. Oczyma wyobraźni już widzę tych woźniców podczas podjeżdżania na krawężnik... I wozy regularnie waliły weń kołami, przez co po śladach do dziś możemy wyczytać z nich ówczesny kierunek ruchu.^{1 2}

W starożytności Europę oplotła sieć słynnych rzymskich dróg. Jak je budowano? Nie wszystkie powstwały w ten sam sposób, jednak zwykle zaczynano od stawiania krawężników, pomiędzy którymi kładziono trzy warstwy nawierzchni. ³

Nowożytna udręka ludzkości

Trudno prześledzić, co dokładnie działo się z krawężnikami w późniejszych wiekach. Wiele wskazuje jednak na to, że niekoniecznie komukolwiek chciało się je budować. W średniowieczu w miastach dominował ruch pieszy. Jeżeli już dodawano do drogi jakiś element architektoniczny, był to kanał do odprowadzania wody ciągnący się przez środek ulicy. Do idei stawiania tego zdradzieckiego szajsu powrócono w epoce renesansu, gdy na ulicach zaczęło się pojawiać coraz więcej pojazdów konnych.⁵ Kolejne przystanki w triumfalnym pochodzie krawężników to wieki XVIII i XIX, czyli okres rewolucji przemysłowej. Przykładowo, wydany w 1765 r. Paving Act stanowił, że od tej pory londyńskie ulice miały posiadać podwyższone względem jezdni chodniki. ⁴

A właściwie, po się je buduje?

Zarówno w XVIII-wiecznym Londynie, jak i w starożytnym Rzymie powody były dwa: chęć podzielenia drogi na część dla pieszych i pojazdów kołowych, a także potrzeba ujarzmienia trującego strumienia ulicznych ścieków.

Krawężniki dyskryminują

Długo się tym nie przejmowano, ale w pewnym momencie ludzkość zdała sobie sprawę, że żyją wśród nas niepełnosprawni, przez co krawężniki nie zawsze są takie super, jak to się to niektórym roiło. Co prawda, pierwszy w Stanach łagodny podjazd (ang. curb cut) powstał już w latach 40. w Kalamazoo (Michigan)⁶, jednak walka z podstępnym elementem miejskiej architektury nie skończyła się. Amerykański ustawodawca dostrzegł ten problem w wydanym w 1968 r. Architectural Barriers Act, nie oznaczało to jednak jego definitywnego rozwiązania. Nadal sporo do roboty miały organizacje takie jak chociażby Independent Living Movement, która w latach 70. przygotowała trasę do poruszania się wózkiem po kampusie Uniwersytetu w Berkeley. W wielu miejscach na świecie zmagania z krawężnikami trwają do dnia dzisiejszego.

Na poskromieniu zuchwałych krawężników zyskujemy jednak wszyscy. Powstał nawet na to uczony termin: curb cut effect, oznaczający korzyści wyciągane przez społeczeństwo z udogodnień dla niepełnosprawnych. ^{12 13}

Wprowadzają niezgodę

W Rosji trwa tradycyjna rywalizacja między obecną a dawną stolicą, tj. między Moskwą a Petersburgiem. Jednym z jej symboli jest drobna - zdawałoby się - różnica w nazewnictwie. Otóż w Moskwie krawężnik zwą z francuska bordiurem, natomiast mieszkańcy Petersburga wolą używać słowiańskiego określenia poriebrik. ⁷ W 2017 r. w Petersburgu odsłonięto przewrotny pomnik przyjaźni między poriebrikiem a bordiurem 😏.⁸.

Wybitni znawcy tematu twierdzą jednak, że poriebrik i bordiur nie tyle są synonimami, co odnoszą się do różnych rodzajów krawężnika. ⁹

A propos Rosji, ciekawostka. W krajach byłego ZSRR panuje zwyczaj malowania krawężników na biało. Dlaczego? Podobno tak jest ładniej, a i krawężnik wtedy rzekomo bardziej widoczny.¹⁰