Austria upokorzona po klęskach w czasie III koalicji antyfrancuskiej była żądna zemsty za klęski w bitwach pod Ulm, Austerlitz i finalnym pokoju w Preszburgu, który odebrał Habsburgom posiadłości jak Wenecje, Istrię i Dalmację na rzecz Włoch oraz utratę Tyrolu na rzecz sprzymierzonej z Napoleonem Bawarii. Niedługo później Habsburgowie utracili wpływu w Niemczech, a także rezygnując, z tytułu Świętego Cesarza Rzymskiego utrzymując, jedynie tytuł cesarza Austrii. Napoleon, wykorzystując, zwycięstwo utworzył Związek Reński, podporządkowany Francji złożony z 16 państw niemieckich. Taki rozmiar klęski spowodował chęć zemsty na Napoleonie przy sprzyjającej okazji. W 1808 roku wojska francuskie wkroczyły do Hiszpanii. Początkowo jawiąc się jako sojusznik, jednak później zajmując, najważniejsze miasta i porty wywołując sprzeciw Hiszpanów i doprowadzając do wybuchu wojny, w której Napoleon musiał zaangażować dużą część swojej armii. Do konfliktu dołączyła się Wielka Brytania, wspomagając niewielkim kontyngentem wojskowym Portugalię oraz Hiszpanię. Związane wojną Cesarstwo Francuskie było doskonałą okazją dla chcącej odbudować się po upokarzających klęskach Austrii w kampaniach III koalicji...

Przygotowanie Austrii do wojny

Austria nadal odczuwała braki wyszkolonych żołnierzy i utratę weteranów w bitwach pod Ulm i Austerlitz. Rok po przegranej pod okiem głównodowodzącemu armii arcyksięcia Karola rozpoczęła reformy i zmianę organizacji w strukturach armii. Skupiono się na zmianie organizacji w dowodzeniu poszczególnymi korpusami. Reformy zakładamy podobnie jak w armii Napoleona nadania poszczególnym dowódcom korpusów większą swobodę w działaniach wojennych. Austriaccy dowódcy niechętnie z tego korzystali i nadal woleli otrzymywać dokładne rozkazy na piśmie od naczelnego dowództwa. W 1806 roku został wydany nowy przewodnik dla armii i taktyki na polu bitwy. Nowe zasady zakładały stosowania zasady zmasowania i ścieśniania szeregów przeciw atakom kawalerii wroga. Podobnie jak z nadania większych autonomii w dowodzeniu korpusami, tak nowa taktyka była niechętnie wykorzystywana, chyba że pod bezpośrednim okiem arcyksięcia Karola. Armia do nadchodzące kampanii pochodziła w dużej mierze z poboru i posiadała jedynie podstawowe przeszkolenie przed walką z zaprawionymi w bojach żołnierzami Grande Armée.

Plany taktyczne Austrii w nadchodzącej kampanii

Początkowo plan arcyksięcia Karola zakładał atak z terytorium Czech, jednak wobec sprzeciwu rady dworu wobec tego planu, główny atak miał nastąpić na południe od Ratyzbony. Pozostałe korpusy osłaniały główne uderzenie kierujące się przez Bawarię sprzymierzoną z Francją.

10 kwietnia oddziały austriackie przekroczyły rzekę Inn i najechały Bawarię. Na korzyść Francji i sprzymierzonych z nią krajów niemieckich ofensywa austriacka posuwała się niezwykle powoli w wyniku złego stanu dróg i niekorzystnej pogody, pozwalając jednocześnie na powolny skoordynowany odwrót sił niemieckich. Dowodzący marsz. Berthier znalazł się w złej sytuacji, gdy atak nastąpił tydzień przed przewidywaniami Napoleona. Cesarz wzywał francuskich generałów do koncentrowania sił wokół miast Donauwörth Augsburg. Berthier wezwał także III korpus marsz. Davouta.

• Sytuacja 17-19 kwietnia

Grande Armée znalazło się w złym położeniu, gdyż dwa skrzydła oddzielała odległość blisko 100 km chroniona jedynie przez niewielki kordon Bawarczyków. Już 16 kwietnia Austriacy przełamali obronę bawarską pod Landshut zagrażając korpusom Davouta i Lefabvre. Arcyksiążę Karol zamierzał rozbić oba korpusy manewrem oskrzydlającym. Kiedy Napoleon zorientował się, że znaczne siły przekroczyły Isarę i nacierają, w kierunku Dunaju rozkazał, skoncentrować obronne czworoboki licząc, że uchroni Berthiera od kolejnych błędów i przeprowadzi udaną koncentrację sił. Napoleon źle także oszacował, liczbę wojsk idącą na Ratyzbonę oceniając, że przed marsz. Davoutem jest zaledwie jeden korpus, gdy w rzeczywistości zmierzało 5 korpusów liczących około 80 tysięcy ludzi.

Davout wycofał, swój korpus pozostawiając w Ratyzbonie jedynie niewielki garnizon. Niedługo później doszło do starcia czołówek austriackich pod Kelheim-Abbach, jednak doświadczeni żołnierze III korpusu odparli nieskoordynowany atak austriacki. Napoleon, zdając sobie sprawy z ciężkich walk w rejonie operacyjnym III korpusu rozkazał operującym od południa korpusy Masseny i Oudinota miały za zadanie zniszczyć tyły przeciwnika i odciążyć korpus marsz. Davouta.

19 kwietnia III korpus pod Teugen-Hausen mimo mniejszych liczebnie sił skutecznie odpierał, atak Austriaków Karola Habsburga uniemożliwiając, wykonanie założenia sztabu austriackiego i zniszczenia francuskich korpusów w manewrach oskrzydlających. Wobec błędów i niezdecydowania użycia rezerw w walce z III korpusem Davouta działający w tamtym rejonie Francuzi byli w stanie zachować dalszą możliwość operacyjną i wkrótce połączyć się z wojskami bawarskimi. Zaprzepaszczona szansa w tej bitwie odebrała możliwość uzyskania przewagi w teatrze działań wojennych na korzyść Austrii. Również silny trzydziestotysięczny korpus Bellegarde nie otrzymał żadnych rozkazów i nie wziął udziału w starciach, oczekując bezczynnie na północy Dunaju.

Wieczorem tego samego dnia Napoleon postanowił przeprowadzić kontratak na całym froncie wraz z sojuszniczymi siłami bawarskimi i wirtemberskimi. Napoleon sformował korpus prowizoryczny pod dowództwem marsz. Lannesa złożonego z III korpusu oraz rezerw lekkiej i ciężkiej kawalerii, który miał za zadanie odciąć linie komunikacyjne nieprzyjaciela. Połączone oddziały bawarsko-wirtemberskie miały za zadanie uchwycić oddziały wroga, próbujące forsować rzekę Große Laber, w drodze do Landshut. Rozbicia ich miał dokonać zbliżający się IV korpus marsz. Masseny. Sformowany prowizoryczny korpus Lannesa zepchnął straż przednią II korpusu austriackiego, a oddziały bawarskie i wirtemberskie pokonały, w niewielkich starciach czołówki nieprzyjaciela zmuszając je do odwrotu. Marsz. Lannes na czele swojego korpusu starł się póżnym popołudniem z VI korpusem austriackim Hillera. Prowadzone oddziały niemieckie przez marsz. Lefabvre wzmocnione przez kawalerię z II korpusu Oudinota uderzyły na prawe skrzydło V korpusu arcyksięcia Karola. Stosując, serię manewrów Francuzi w krótkim czasie zdołali rozdzielić liczniejszą armię austriacką, a także odnieść umiarkowane zwycięstwa. Bitwa pod Abensbergiem nie rozstrzygnęła w pełni pierwszych tygodni kampanii.

Niedługo po zwycięstwie Napoleon rozkazał pozostałym korpusom z wyjątkiem III i IV korpusu bawarskiego pościg za siłami uznanymi za resztę głównej austriackiej armii. Francuski atak oddzielił korpusy austriackie V, VI i korpusu rezerwowego. Pozostałe korpusy-III i IV zostały wycofane przez arcyksięcia Karola na północ. 20 kwietnia Austriacy odnieśli, sukces zdobywając, Ratyzbonę zmuszając francuski garnizon do kapitulacji. Wraz z tym zdobył strategiczne połączenie z oddzielonymi korpusami na prawym skrzydle-I Bellegarde i II Kolowrat, które były oddzielone przez Dunaj. Gdy siły Napoleona zmierzały za nieprzyjacielem, aby odciąć korpusy arcyksięcia Karola, gdy ten był w drodze przez Landshut przez Eckmühl do zdobytej Ratyzbony, gdzie mógł się połączyć z pozostałymi korpusami nadciągającymi ze strony Czech. Zdobyte miasto, a jednocześnie miejsce ważnych strategicznych przepraw było nowym ważnym punktem obrony działań korpusów austriackich.

Nawiązując łączność z pozostałymi korpusami z Czech arcyksiążę Karol, opierając siły o zdobyte miasto zdecydował się zniszczyć osamotniony korpus Davouta. 22 kwietnia rozpoczął atak. Napoleon po szybkim przegrupowaniu swoich wojsk ruszył w kierunku Ratyzbony, aby wzmocnić walczące wojska Davouta. Początkowe starcia rozpoczęły się od walk na prawym skrzydle austriackim gen. Rosenburga. Prowadzone oddziały niemieckie przez gen. Vandamme'a uderzyły na przeprawy pod Eckmühl opanowując je mimo silnego oporu wojsk nieprzyjaciela. Niedługo później marsz. Davout przystąpił do ataku na austriackie centrum obsadzone w wiosce Unterlaiching oraz w okolicznych lasach. W jej wyników doszło do zaciekłych walk francuzów i sojuszniczych oddziałów bawarskich z oddziałami austriackimi. W wyniku utraty pozycji wojska Karola były zmuszone się wycofać. Wycofujący się Austriacy osłaniali odwrót kawalerią. Dalsze walki doprowadziły do bezładnych starć kawalerii. Napoleon rzucił dwie dywizje ciężkiej jazdy na miejsca artylerii nieprzyjaciela. Mimo początkowych strat francuska jazda dotarła do pozycji artyleryjskich, gdzie doszło do krwawych walk na broń białą przez obsługujących działa kanonierów. Jazda austriacka wycofywała się, a odwrót napotkał trudności terenowe, co spowolniło ich odwrót na tyle, że zostały dogonione przez francuskich kirasjerów. Mimo silnej obrony Austriaków odwrót zamienił się w bezładną ucieczkę za przeprawy na północ od Ratyzbony.

• (Źródło grafiki - Pinterest)

Napoleon nie czekając na ostateczne rozstrzygnięcia bitwy pod Eckmühl powierzył marsz. Lannesowi zdobycie cytadeli. W wyniku trzech szturmów (ostatni prowadzony osobiście przez marszałka) zdobyto cytadelę. W wyniku manewrów część korpusów armii austriackiej zostało podzielona na południu i główny arcyksięcia Karola na północ od Ratyzbony.

Davout miał pilnować przepraw na Dunaju, gdy Napoleon miał niemal otwartą drogę na Wiedeń. Operujące korpusy austriackie na południu po dużych stratach w Bawarii cofały się w kierunku stolicy Austrii. Armia arcyksięcia Karola była w odwrocie w kierunku graniczy Czech. Po dwóch dniach Francuzi i sojusznicy rozpoczęli pościg za korpusami nieprzyjaciela.