Podział zasadniczy
Podstawy do podziału zasadniczego wprowadza
art. 16 ust. 1 Konstytucji RP: „Ogół mieszkańców jednostek zasadniczego podziału terytorialnego stanowi z mocy prawa wspólnotę samorządową.”
Podział zasadniczy łączy się z podziałem na j.s.t.
Konstytucja wprowadza ogólne materialno- prawne kryteria wydzielania jednostek podziału zasadniczego,
art. 15 ust.2: „Zasadniczy podział terytorialny państwa uwzględniający więzi społeczne, gospodarcze lub kulturowe i zapewniający jednostkom terytorialnym zdolność wykonywania zadań publicznych określa ustawa.”
Powyższe materialno- prawne przesłanki znalazły swój wyraz w ustawach ustrojowych j.s.t.
Art. 4 ustawy o samorządzie gminnym określa zasady tworzenia, podziału i znoszenia gmin:
„Rada Ministrów w drodze rozporządzenia:
tworzy, łączy, dzieli i zanosi gminy oraz ustala ich granice;
nadaje gminie lub miejscowości status miasta i ustala jego granice;
ustala i zmienia nazwy gmin oraz siedziby ich władz”
Rozporządzenie o którym mowa może być wydawane także na wniosek zainteresowanej rady gminy.
Przy ustalaniu i zmianach granic gminy należy uwzględnić jej jednorodność ze względu na układ osadniczy, przestrzenny oraz uwzględnić więzi społeczne.
Wydanie rozporządzenia wymaga zasięgnięcia przez ministra właściwego ds. administracji publicznej opinii zainteresowanych rad gmin, poprzedzonych przeprowadzeniem przez te rady konsultacji z mieszkańcami, a w przypadku zmiany granic gmin naruszających granice powiatów lub województw- dodatkowo opinii odpowiednich rad powiatów lub sejmików województw.
W przypadku nie wyrażenie w/w opinii w terminie 3 m-cy od dnia otrzymania wystąpienia o opinię, wymóg zasięgnięcia opinii uznaje się za spełniony.
W przypadku przeprowadzenia referendum do powyższego, konsultacji z mieszkańcami nie przeprowadza się.
Z inicjatywą przeprowadzenia referendum może wystąpić grupa min. 15 obywateli.
Referendum nie przeprowadza się jeżeli z analizy wynika, iż:
dochody podatkowe na mieszkańca gminy w zmienionych granicach lub gminy utworzonej, były by niższe od najniższych dochodów podatkowych na mieszkańca ustalonych dla poszczególnych gmin zgodnie z ustawą o dochodach j.s.t.
Gmina o zmienionych granicach, lub gmina utworzona byłaby mniejsza od najmniejszej pod względem liczby mieszkańców gminy w Polsce wg stanu na dzień 31 grudnia roku poprzedzającego ogłoszenie w/w rozporządzenia.
Powyższej analizy dokonuje wojewoda.
W przypadku tworzenia nowej gminy Prezes RM, na wniosek wojewody, wyznacza pełnomocnika ds. tworzenia gminy, którego zadaniem jest przygotowanie organizacyjne i prawne gminy do wykonywania zadań publicznych. Pełnomocnik przejmuje wykonywanie zadań i kompetencji do czasu utworzenia nowych organów gminy.
Gmina może tworzyć jednostki pomocnicze: sołectwa oraz dzielnice, osiedla i inne. Jednostką pomocniczą może być także miasto, położone na terenie gminy. Jednostki te tworzy rada gminy, w drodze uchwały, po przeprowadzeniu konsultacji z mieszkańcami lub z ich inicjatywy.
Powiat.
RM w drodze rozporządzenia tworzy, łączy, dzieli i znosi powiaty oraz ustala ich granice.
Ustalanie granic powiatu następuje poprzez wskazanie gmin wchodzących w skład powiatu ( z możliwym uwzględnieniem jednorodności osadniczego, przestrzennego i więzi kulturowych).
Przez łączenie powiatów należy rozumieć połączenie miasta na prawach powiatu z powiatem mającym siedzibę władz w tym mieście.
Wydanie rozporządzenia wymaga zasięgnięcia opinii rad powiatów, poprzedzonych przeprowadzonymi przez te rady konsultacji z mieszkańcami.
Źródło : Prawo samorządu terytorialnego w Polsce autorstwa Kazimierza Bandrzewskiego