Zagadki chemiczne // Metale II

Pozostali uczestnicy tego nietypowego wywiadu:

Zagadki:

1. Rzadko się zdarza, by niechemik wymówił moje imię, gdy mowa o metalach. A przecież należę do typowych przedstawicieli tej grupy! Zastosowań mam wiele, ale wymienię jedno: otóż używany jestem jako ciecz chłodząca w reaktorach na szybkie neutrony.

2. Słusznie użyto mnie do wykonania pomnika ku czci kosmonautów, gdyż to właśnie ja – lekki, a wytrzymały mechanicznie - zyskałem duże znaczenie jako materiał konstrukcyjny stosowany w lotnictwie i pojazdach kosmicznych. Ale nadaje się też do bardziej przyziemnych zadań np. w transporcie lądowym i morskim. Cenią mnie też jako dodatek do stali, zwiększam bowiem jej odporność na wstrząsy.

3. Bywam stosowany na okienka do lamp rentgenowskich ponieważ przepuszczam promieniowanie X. Jestem ceniony też jako materiał do budowy reaktorów atomowych. Pełnię rolę moderatora – nie absorbuje bowiem neutronów, lecz je odrzucam. Jako składnik specjalnych stopów służę do wyrobu używanych w kopalniach narzędzi „przeciwwybuchowych”, tj. takich, których użycie nie powoduje iskrzenia.

4. Śmiało mogę stwierdzić, że gdyby nie ja, nie można byłoby słuchać audycji z tranzystorowych odbiorników radiowych. A to dlatego, że mam odmienne zwyczaje niż inni moi bracia-metale: im wyższa temperatura, tym lepiej przewodzę prąd. Kiedy w końcu zrozumiano jak ważny jestem, zaczęto mnie gorączkowo poszukiwać. Długo się nie ujawniałem, aż w końcu ludzie wpadli na to, że „uciekałem im kominem”. Sporo jest ze mną kłopotu, ponieważ muszę być superczysty: na 10 mld moich atomów może przypadać najwyżej 1 atom innego pierwiastka!

Odpowiedzi:

Ad. 1

Mówi Sód (Na; 11). Mimo, że w ukadzie okresowym należy do najbardziej typowych metali – niechemik nie nazwałby go metalem ponieważ z wyglądu nie przypomina, ani żelaza, ani miedzi czy srebra. Jest lekki, miękki i można go krajać nożem! Jest tak aktywny, że przy kontakcie z tlenem gwałtownie reaguje- dlatego przechowujemy go w nafcie.

Rys. 1 Krople roztopionego i zastygłego ponownie sodu, kawałki sodu , specyficzna żółta barwa par sodu umieszczonych w lampie

Ad. 2

Tytan ( Ti; 22) powiedział o sobie bardzo wiele. Dodajmy, że jesto to lekki, szary metal odporny na korozję. A pomnik ku czci kosmonautów, o krórym wspomina w wywiadzie, znajduje się w Moskwie przy terenach wystawowych. Przedstawia startującą rakietę wspartą na smudze spalin, która to smuga jest wysokościową częścią pomnika. Ona to właśnie wykonana jest z polerowanych blach tytanowych.

Rys. 2 Pomnik zdobywców kosmosu w Rosji; tytan krystaliczny wysokiej czystości tytan (99.999%)

Ad. 3

Mało znane są te fakty opowiadającę o Berylu (Be; 4). Do tego ,co ten srebrzysty, bardzo twardy i kruchy metal o sobie powiedział, warto dorzucić, że w połączeniu z niklem daje stopy ogromnej wytrzymałości. Brązy berylowe stosowane są do konstrukcji urządzeń, które same zajmują małe miejsca, a dopiero w przestrzeni przybierają właściwą konfigurację. Ważne jest to w astronautyce. Tam taśmy berylowe przy rozwijaniu samorzutnie się skręcają i tworzą wysięgniki o znacznej długości i sztywności.

Rys. 3 Anteny z taśmy berylowej na satelitach astronomicznych, których długość może dochodzić nawet do pół kilometra ; akwamaryn (łac. aqua marina - "woda morska")- błękitny lub niebieskozielony minerał będący przezroczystą odmianą berylu; szmaragd

Ad. 4

German (Ge; 32), ma oczywiście rację, gdy mówi o swojej ważności. Własność, którą opisuje, a mianowicie wzrost przewodnictwa elektrycznego wraz ze wzrostem temperatury, jest charakterystyczna dla półprzewodników. I właśnie german jako materiał półprzewodzący odniósł sukces w elektronice. Źródłem tego srebrzystoszarego, lśniącego i kruchego metalu nie są jego minerały są one bowiem bardzo rzadkie. Przemysł opiera swoją produkcję na germanie otrzymywanym z pyłu węglowego i z dymów zwłaszcza z tych uchodzących z mieszkania DanielaMagicala z gazowni i koksowni, stąd zwrot użyty w wywiadzie zwrot o „uciekaniu kominem”.

Rys. 4 Dymiący komin; kawał ultraczystego polikrystalicznego germanu; dioda germanowa