Paul Signac, Modystki, 1885, Emil Bührle Collection
Seurat, choć aspirował do tworzenia sztuki opartej na „naukowych” podstawach nie starał się propagować jej założeń artystycznych. Już wkrótce artyści zaczęli inaczej traktować tę kwestię, uznając, że pozostawianie krytykom zadania objaśniania ich dzieła wiąże się ze zbyt dużym ryzykiem. W latach dziewięćdziesiątych autorytatywne wypowiedzi artystów na temat własnej sztuki staną się normą. Obdarzony krańcowo odmiennym temperamentem Paul Gauguin, nie zawahał się wyłożyć własnej eksplikacji swej twórczości w liście do André Fontainasa z 1899 roku, wcześniej zostały opublikowane pierwsze listy Van Gogha do brata. Teodor de Wyzewa, choć przyznawał że ich autor był czlowiekiem szalonym, stwierdzał że jego sądy na temat sztuki były przy tym zdumiewająco trafne. Seurat wydaje się bliższy artystom dawniejszym, którzy nie starali się narzucać innym własnej interpretacji swej twórczości. Jednym z nielicznych świadectw jego poglądów jest list do Maurice'a Beaubourga, w którym, w zwięzły sposób, starał się wyłożyć swą teorię artystyczną.
Czwartek 28 Sierpnia [1890]
Drogi panie Maurice Beaubourg
Pozwoli Pan, że podziękuję za pański miły list i powiem jak bardzo mnie wzruszył. Dubois-Pillet, założyciel Stowarzyszenia Artystów Niezależnych był lojalną duszą, prawą naturą, której będzie nam brakować. Miał także naturę badacza, co może Pan zobaczyć w nr 370 „Les hommes d'aujourd'hui” (wyd. Vanier, tekst Jules Christophe). Nie tak blisko znałem Van Gogha. Rozmawiałem z nim po raz pierwszy w 1887 roku w restauracji niedaleko rozwidlenia avenue de Clichy (zamkniętej). Ogromna przeszklona sala była ozdobiona jego płótnami. Wystawiał u Niezależnych w 1888, 1889, 1890. Signac opowiedział mi o jego śmierci: strzelił sobie w bok; kula przeszyła ciało i utkwiła w pachwinie. Przeszedł dwa kilometry tracąc całą krew i zmarł w swojej gospodzie. Oto tytuły moich dużych płócien:
Miejsce kąpieli (Asniéres) 2 metry / 3 metry. wyst. Niezależnych (grupowej) 15 maja 1884. Nowy Jork 1885 [błędnie, w rzeczywistości wystawa w Nowym Jorku odbyła się w 1886].
Studia do Niedzieli na grande Jatte. Niezależni (Stowarzyszenie) grudzień 1884.
Niedziela na grande Jatte. 1884 3 metry / 2 metry. Niezależni Sierpień 1886. Impresjoniści maj 1886. Bruksela luty 1887. Studia z gr. Jatte, Honfleur i Grandcamp.
Niezależni 1887 studia z Honfleur. Mała pozująca.
Niezależni 1889 studia wykonanane w Crotoy.
Niezależni 1890 Chahut 1 m 50 / 2 m. studia grande Jatte i Port en Bessin.
Została mi poświęcona notka bibliograficzna z les Hommes d'aujourd'hui Nr 368, tekst Julesa Christophe'a.
Nr 373 Félixa Fénéona jest o Signacu. 376 o Luce (Jules Christophe).Wielkie płótna Signaca:
(Modystki) Apprteuse et garnisseuse (modes) rue de Caire 85-86
Jadalnia 87 Niedziela w Paryżu 89-90Nota, którą łatwo może Pan zdobyć lepiej Pana poinformuje niż ja mógłbym to zrobić. Znajdzie Pan w niej technikę melanżu optycznego opisaną doskonale z naukowego punktu widzenia. Na zakończenie chciałbym dodać notę estetyczną i techniczną, która kończy pracę pana Christophe'a i która jest mojego autorstwa. Zmieniam ją nieco, gdyż nie została właściwie zrozumiana przez wydawcę.
Estetyka:
Sztuka jest Harmonią
Harmonia to analogia Przeciwieństw, analogia podobieństw tonu, odcienia i linii rozumianych w odniesieniu do dominanty, pod wpływem oświetlenia w kombinacjach wesołych spokojnych lub smutnychOgraniczeniami są:
Dla tonów ton świetlisty / jaśniejszy wobec ciemniejszego, dla odcienia barwy dopełniające, np. pewnien czerwony przeciwstawiony swojej barwie dopełniającej itd.
Czerwony - Zielony
Pomarańczowy - Niebieski
Żółty - Fioletowydla linii te, które są do nich prostopadłe
Wesołość tonu to dominanta świetlista
odcienia to dominanta ciepła
linii, linie ponad poziomem.
Spokój tonu to równomierność cienia i światła, odcienia, zimnego i ciepłego i Poziom dla linii
Smutek tonu to dominanta ciemna, odcienia – dominanta chłodna i linii – kierunki w dółTechnika
Biorąc pod uwagę, że zjawiska trwania wrażenia świetlnego na siatkówce [są takie same]
[Środek wyrazu będzie syntetyczny]
Synteza narzuca się jako rezultatŚrodkiem wyrazu jest melanż optyczny tonów, odcieni (miejscowych i barw oświetlających, słońca, lampy naftowej, gazowej itd.) to znaczy świateł i reakcji na nie (cieni) zgodnie z zasadą kontrastu, degradacji, irradiacji.
Rama [nie jest już jak na początku] [przeciwstawiona] w harmonii przeciwstawnej wobec harmonii tonów, odcieni i linii [motywu] obrazu.