Harcerstwo od ponad stu lat wychowuje kolejne pokolenia Polek i Polaków, opierając się na uniwersalnych wartościach, które stanowią fundament rozwoju młodego człowieka. Wśród nich szczególne miejsce zajmuje triada wartości: Dobro, Prawda i Piękno. Celem niniejszych rozważań jest wykazanie istnienia i nierozdzielności tych trzech wartości w harcerstwie. Tekst będzie pogłębiać dotychczasowe rozważania prowadzone przez autora w obszarze analizy wartości harcerskich[1].

Dobro

Rozumienie dobra (ἀγαθός agathos) w starożytnej Grecji oznaczało coś godnego podziwu, i było silnie wiązane z korzyścią, zyskiem i pożytkiem [2], a także z użytecznością. Dobro w harcerstwie jest podstawowym elementem działania, choć harcerstwo używa terminu dobra w znaczeniu dynamicznym, poprzez czyn, działanie i aktywną postawę niesienia dobra. Gdy rozważa się istotę harcerstwa, dociera się do celu, z powodu którego harcerstwo skupia się na wspieraniu wychowania – czyli dla odnowy moralnej świata [3].

Dobro w znaczeniu etycznym jest w harcerstwie wszechobecne, tak w odniesieniu do ludzi [4], jak i do innych elementów rzeczywistości (szósty punkt Prawa Harcerskiego głosi: „Harcerz/Harcerka miłuje przyrodę i stara się ją poznać”). Harcerze czynią dobro poprzez codzienny dobry uczynek [5]. „Ambicja czynienia dobra jest jedyną ambicją, która się liczy i pomaga osiągnąć życie” [6].

Podstawową formą niesienia dobra przez harcerzy jest służba [7]. Praktycznym wyrazem tej służby są z jednej strony działania podejmowane w odpowiedzi na nagłe zdarzenia, z drugiej stała służba organizowane przez harcerzy w odpowiedzi na potrzeby społeczne. W czasie klęsk żywiołowych, takich jak powodzie czy pożary, harcerze angażują się w pomoc poszkodowanym, organizując zbiórki darów czy uczestnicząc w pracach porządkowych. Ostatnie lata przyniosły zestaw przykładów dotyczących harcerskiej służby kryzysowej. Podczas pandemii COVID-19 wielu harcerzy włączyło się w akcje wsparcia seniorów, dostarczając im niezbędne zakupy i oferując pomoc w codziennych sprawach. W reakcji na wybuch wojny na Ukrainie, harcerze organizowali pomoc humanitarną bezpośrednio na granicy (Zastęp Granica), zapewniali wsparcie uchodźcom na terenie kraju czy koordynowali logistykę wsparcia. W odpowiedzi na powódź w 2024 harcerze wspierali mieszkańców terenów dotkniętych klęską poprzez zapewnienie wsparcia w dostarczaniu produktów pierwszej potrzeby, jak i z radzeniem sobie ze skutkami powodzi.

Przypisy

[1] Michał Ligęza, Harcerstwo a cywilizacja łacińska. Analiza wartości harcerskich w świetle nauki porównawczej o cywilizacjach, Pro Fide Rege et Lege nr 87/2023-2024, s. 145-167
[2] Powszechna Encyklopedia Filozofii, https://www.ptta.pl/pef/pdf/d/dobro.pdf [dostęp: 30.11.2024]
[3] Otóż wbrew temu, co się powszechnie uważa, jest przede wszystkim harcerstwo ruchem odnowy moralnej społeczeństwa. Teza ta postawiona przez Baden-Powell’a, jak i twórców harcerstwa polskiego przewija się przez cały okres, gdy harcerstwo powstawało, dojrzewało i spełniało się. Celem ruchu było od samego początku przeobrażenie społeczeństwa, podniesienie jego poziomu i nasycenie tymi wartościami, które powodują, że stajemy się społeczeństwem bardziej ludzkim, bardziej humanitarnym”, Marek Kamecki, Harcerstwo Radykalne. Droga harcerza, Kraków 2024
[4] „Etyka obejmuje każdą więź międzyludzką. Dwa punkty Prawa Harcerskiego odnoszą się do relacji harcerza innych innymi: «3. Harcerz jest pożyteczny i niesie pomoc bliźnim» oraz «4. Harcerz w każdym widzi bliźniego a za brata uważa każdego innego harcerza »”, tamże, s.155
[5] Henri Bouchet, Skauting i indywidualność, Warszawa 1998, s.48
[6] Robert Baden-Powell, za: Marek Kamecki, Harcerstwo Radykalne. Droga harcerza, Kraków 2024
[7] „Służba bliźnim (.) to przejaw realizowania przez nas wartości etycznych i społecznych. Dlatego (.) wymagamy, aby, wszelka praca społeczna była etyczna, a zarazem szczerze bezinteresowna” cyt. hm. Sosnowski, za: hm. Janusz Sikorski, Gawędy Wilka Ojca, Kraków-Tychy 2016