Z pewnym opóźnieniem, zakończymy dziś historię Cyrusa Wielkiego. Wkrótce będziemy kontynuowali naszą podróż przez biblijną historię i zobaczymy, jak odbudowa Świątyni Jerozolimskiej przebiegała za następców wielkiego władcy.
Jaki koniec spotkał wielkiego bożego wybrańca, człowieka, który wyzwolił Żydów z Niewoli Babilońskiej i stworzył najpotężniejsze imperium swoich czasów? Źródła podają różne wersje. Jedynie Ksenofont twierdzi, że władca zmarł spokojnie, we śnie. Większość innych historyków wskazuje na śmierć w walce na wschodzie wielkiego Imperium.
Według często utrwalanej w malarstwie wersji Herodota Cyrus poległ gdzieś na stepach Azji Środkowej w walce z Massagetami, koczowniczym ludem należącym, podobnie jak Persowie, do grupy ludów irańskich.
Cyrus, za radą swojego doradcy Krezusa, postanowił zaatakować Massagetów. Najpierw jednak spróbował zawrzeć z nimi sojusz, proponując ich królowej - Tomyris - małżeństwo. Oferta została jednak odrzucona.
Persowie zaczęli zatem przygotowywać się do przekroczenia wielkiej rzeki Amu-darii (współczesny Afganistan, Tadżykistan, Uzbekistan i Turkmenistan), stanowiącej wówczas granicę ich imperium. Królowa przysłała Cyrusowi wiadomość, w której proponowała, aby ich armie spotkały się w wybranym miejscu i stoczyły ze sobą honorową bitwę. Cyrus początkowo przystał na propozycję, ale postanowił zastawić na swoich przeciwników pułapkę.
W odróżnieniu od Persów, Massageci nie znali wina i nie byli przyzwyczajeni do jego działania. Po przeprawieniu się przez rzekę Cyrus nakazał rozbicie obozu, w którym ulokował duże zapasy jedzenia i trunku. Pozostawił w nim również najsłabszą część swojego wojska, a razem z najlepszymi żołnierzami wycofał się na swoje terytorium.
Massageci, widząc że obóz perski jest słabo broniony, postanowili zaatakować. Zdobyli go z łatwością, po czym wypili znajdujące się w nim wino. Kiedy byli pijani i niezdolni do walki, Cyrus powrócił ze swoim wojskiem i kompletnie ich rozbił. Wziął też do niewoli ich dowódcę, Spargapisesa - syna królowej Tomyris.
Cyrus potraktował Spargapisesa honorowo, szybko wypuszczając go z niewoli. Ten jednak, czując wstyd po tak upokarzającej porażce, popełnił samobójstwo.
Rozwścieczona śmiercią swojego syna i podstępem Cyrusa Tomyris ruszyła na perskiego władcę z całym swoim wojskiem. Według Herodota, doszło do jednej z największych i najbardziej krwawych bitew świata starożytnego. Armia perska została całkowicie zniszczona, a sam Cyrus poległ w walce.
Ciało władcy przyniesiono przed oblicze królowej. Na jej rozkaz odcięto mu głowę, a następnie umieszczono ją w naczyniu wypełnionym ludzką krwią. Tomyris miała zadrwić w ten sposób z Cyrusa i stwierdzić, że zaspokaja jego rządzę krwi.
Nie mamy żadnego realnego potwierdzenia prawdziwości tej wersji. Jest to tylko jedna z wielu historii opowiadających o końcu życia Cyrusa, która akurat obrosła chyba największą legendą i została ukazana w malarstwie. Faktem jest, że Cyrus zmarł około roku 530 p.n.e.
