Wybiórczość jedzenia – problem oralno-motoryczny czy zaburzenia SI?

Wybiórczość jedzenia u dziecka jest niewątpliwie stresująca zarówno dla niego, jak i dla jego rodziców. Dzieci z wybiórczością pokarmową mają problemy oralno-motoryczne i/lub zaburzenia integracji sensorycznej. Jeżeli u dziecka występuje wybiórczość pokarmowa, rodzic powinien skontaktować się z logopedą. Jeżeli selektywność pokarmowa związana jest z zaburzeniami integracji sensorycznej – również z terapeutą SI.

Niektóre dzieci odmawiają, wypluwają jedzenie, ponieważ nie posiadają dobrze rozwiniętych umiejętności oralno-motorycznych, aby prawidłowo spożywać określone pokarmy.

Szczęka, zęby, język oraz policzki muszą wykonać serię skomplikowanych ruchów aby odpowiednio przygotować pokarm do połknięcia. Szczęka porusza się w ruchu obrotowym, żując i rozdrabniając jedzenie. W tym samym czasie język manipuluje jedzeniem w lewo i w prawo, w górę i w dół, aby pomóc w rozbiciu żywności, zamieniając ostatecznie cząstki jedzenia w bolusy, przygotowane do połknięcia. Wymaga to prawidłowej lateralizacji oraz pionizacji języka, siły szczęki, rytmicznego żucia, koordynacji itp.

Do prawidłowego żucia, odgryzania i połykania potrzebna jest siła fizyczna. Żucie wymaga również prawidłowej kontroli sensorycznej oraz ruchowej szczęki, ust, a także języka i policzków. Kontrola języka oraz koncentracja to niezbędne umiejętności prawidłowego jedzenia.

Jeśli dziecko nie potrafi dobrze przeżuwać pokarmu, będzie odgryzało kawałki jedzenia i od razu chciało je połknąć, co może okazać się niebezpieczne i spowodować zadławienie. Wiele dzieci odmawia spożycia danego pokarmu ponieważ wiedzą, że nie będą w stanie poradzić sobie z prawidłowym odgryzieniem, żuciem oraz z połknięciem pokarmu.

Spektrum problemów sensorycznych jest szerokie i złożone, ale zwykle sensoryczna awersja żywieniowa objawia się poprzez:

Ø podreaktywność proprioceptywną – wiąże się ona z niską lub brakiem świadomości oralnej. Problem tej grupy dzieci polega na nieotrzymywaniu wystarczającej ilości bodźców sensorycznych z mięśni i stawów skroniowo-żuchwowych, które uruchamiają gryzienie. Gdy nie ma wystarczającej świadomości aparatu mowy, można zaobserwować gromadzenie przez dziecko jedzenia w policzkach (tzw. „chomikowanie”) w celu lepszego „wyczucia” jedzenia w ustach. Może również pojawić się problem z resztkami żywności pozostającymi na języku, wargach, wewnętrznych policzkach. Jeśli dziecko nie poczuje ich w ustach, nie będzie również w stanie ich odzyskać i połknąć. W niektórych przypadkach dziecko może też ślinić się z powodu braku odpowiednich wrażeń – trzeba poczuć ślinę, aby wiedzieć, że trzeba ją połknąć.

Ø nadreaktywność dotykową – oznaczająca zbyt dużą świadomość oralną. W takim przypadku dziecko może krztusić się lub wymiotować z powodu wygórowanego odruchu wymiotnego, wypluwać jedzenie, odwracać się od żywności, prezentować szeroki wachlarz zachowań niepożądanych, od płaczu, wrzasku do kopania. Dzieci takie są bardzo wrażliwe na dotyk, otwierają usta bardzo wąsko i z dużą ostrożnością. Kontrolują wszystkie czynności związane z jedzeniem, spożywają tylko wybrane przez siebie posiłki – te które są dla nich komfortowe.

Niezależnie od przyczyn wybiórczości jedzenia należy skonsultować się ze specjalistą i poddać dziecko odpowiedniej terapii – logopedycznej lub integracji sensorycznej.