10 grudnia obchodziliśmy 72. rocznicę podpisania Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka. To przełomowy dokument, jednak ludzkość do niego długo dojrzewała. Proszę was byście w ten dzień przeczytali pokrótce nie tylko samą Deklarację, ale także krótki tekst o tym czym są i skąd się wzięły koncepcje praw człowieka. Tekstów na ten temat jest mnóstwo. Zajrzyjcie może do tej, napisana jest w przystępny sposób:
I. Prawa Dziecka
Dziś temat naszych zajęć to prawa dziecka. Jak państwo zauważyli już sama deklaracja z 1948 roku dała niemałe prawa najmłodszym. Jednak nieprzewidywane wydarzenia z drugiej połowy XX wieku i coraz większa wrażliwość nakazały, by wyodrębnić je w systemie. I co ciekawe – z inicjatywą wyszła… Polska. W 1989 roku. Weszła ona w życie rok później, a do 2015 roku podpisało ją 195 państw.
Źr: Konwencja o Prawach Dziecka - unicef.pl -https://unicef.pl/content/download/200/file/Konwencja_o_Prawach_Dziecka.pdf
Zapisano w niej:
- prawo do życia i rozwoju, do tożsamości, obywatelstwa,
prawo swobody myśli, sumienia i wyznania, wyrażania poglądów, w tym w postępowaniu administracyjnym i sądowym,
prawo do ochrony życia prywatnego, rodzinnego, domowego, tajemnicy korespondencji
prawo do wychowania w rodzinie i kontaktów z rodzicami w przypadku rozłączenia z nimi, prawo poznania rodziców, jeżeli to możliwe,
prawo do wolności od tortur, poniżającego traktowania, przemocy fizycznej lub psychicznej, wyzysku, nadużyć seksualnych,
prawo do swobodnego zrzeszania się, pokojowych zgromadzeń,
prawo do odpowiedniego do wieku i stopnia rozwoju traktowania w ramach postępowania karnego,
prawa społeczne, w tym prawo do odpowiedniego standardu życia, opieki w instytucjach i zakładach, ochrony socjalnej, ochrony zdrowia, rehabilitacji społecznej i zdrowotnej,
prawo do ochrony przed wyzyskiem ekonomicznym, podejmowaniem pracy w zbyt wczesnym wieku,
prawo do wypoczynku i czasu wolnego,
prawo dostępu do informacji i materiałów pochodzących z różnych źródeł,
prawa do nauki, w tym prawo do bezpłatnej i obowiązkowej nauki w zakresie szkoły podstawowej.
II. UNICEF
Obecnie Konwencja jest podstawą działalności agendy ONZ UNICEF ( UNICEF Polska – pomagamy dzieciom – mnóstwo informacji o łamaniu praw dziecka ) czyli Fundusz Narodów Zjednoczonych na rzecz Dzieci.
Misją UNICEF jest pomoc dzieciom – zapewnienie im warunków zaspokojenia podstawowych potrzeb, opieki zdrowotnej, edukacji. UNICEF działa na całym świecie, jednak organizacja jest najbardziej potrzebna tam, gdzie dochodzi do wojen (międzynarodowych i wewnętrznych), klęsk żywiołowych, gdzie dochodzi do skrajnego ubóstwa i biedy.
Play Video
Finansowanie organizacji pochodzi w całości od darczyńców – swoje dochody UNICEF uzyskuje od osób prywatnych, a także rządów państw, firm, różnego typu instytucji. Jednym ze sposobów zdobywania funduszy jest coroczna emisja kartek świątecznych UNICEF, z których dochód jest przeznaczony na działalność funduszu.
Celebryci w służbie UNICEF:
Play Video
Głównym organem UNICEF jest Rada Zarządzająca – jej skład wybiera Rada Gospodarczo-Społeczna (36 członków wybieranych na trzyletnią kadencję. Funkcjami Rady Zarządzającej są: wskazywanie kierunków rozwoju Funduszu, zajmowanie się kwestiami administracyjnymi, budżetem, zatwierdzanie projektów.
III. PRAWA DZIECKA W POLSCE
Jak w Polsce wyglądają działania na rzecz przestrzegania praw człowieka?
Oprócz umów międzynarodowych ochronę dzieci w Polsce podkreśla konstytucja, zwłaszcza art. 72:
Rzeczpospolita Polska zapewnia ochronę praw dziecka. Każdy ma prawo żądać od organów władzy publicznej ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem i demoralizacją
Dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej ma prawo do opieki i pomocy władz publicznych.
W toku ustalania praw dziecka organy władzy publicznej oraz osoby odpowiedzialne za dziecko są obowiązane do wysłuchania i w miarę możliwości uwzględnienia zdania dziecka.
Ustawa określa kompetencje i sposób powoływania Rzecznika Praw Dziecka.
Wystąpienie Rzecznika z 2010 roku w murach naszej uczelni:
Play Video
Urząd RPD został powołany na mocy ustawy z 2000 roku. W niej określono jego obowiązki:
Art. 3.
Rzecznik, w sposób określony w niniejszej ustawie, podejmuje działania mające na celu zapewnienie dziecku pełnego i harmonijnego rozwoju, z poszanowaniem jego godności i podmiotowości.
Rzecznik działa na rzecz ochrony praw dziecka, w szczególności:
prawa do życia i ochrony zdrowia;
prawa do wychowania w rodzinie;
prawa do godziwych warunków socjalnych;
prawa do nauki.
Rzecznik podejmuje działania zmierzające do ochrony dziecka przed przemocą, okrucieństwem, wyzyskiem, demoralizacją, zaniedbaniem oraz innym złym traktowaniem.
Rzecznik szczególną troską i pomocą otacza dzieci niepełnosprawne.
Rzecznik upowszechnia prawa dziecka oraz metody ich ochrony.
Mocą ustawy rzecznik może:
Art. 10. 1. Rzecznik może:
zbadać, nawet bez uprzedzenia, każdą sprawę na miejscu;
żądać od organów władzy publicznej, organizacji lub instytucji złożenia wyjaśnień, udzielenia informacji lub udostępnienia akt i dokumentów, w tym zawierających dane osobowe, także do wglądu w Biurze Rzecznika Praw Dziecka;
2a) zgłosić udział w postępowaniach przed Trybunałem Konstytucyjnym wszczętych na podstawie wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich lub w sprawach skargi konstytucyjnej, dotyczących praw dziecka oraz brać udział w tych postępowaniach;
2b) występować do Sądu Najwyższego z wnioskami w sprawie rozstrzygnięcia rozbieżności wykładni prawa w zakresie przepisów prawnych dotyczących praw dziecka;
2c) wnieść kasację albo skargę kasacyjną od prawomocnego orzeczenia, w trybie i na zasadach określonych w odrębnych przepisach;
- żądać wszczęcia postępowania w sprawach cywilnych oraz wziąć udział w toczącym się już postępowaniu – na prawach przysługujących prokuratorowi;
3a) wziąć udział w toczącym się już postępowaniu w sprawach nieletnich – na prawach przysługujących prokuratorowi;
żądać wszczęcia przez uprawnionego oskarżyciela postępowania przygotowawczego w sprawach o przestępstwa;
zwrócić się o wszczęcie postępowania administracyjnego, wnosić skargi do sądu administracyjnego, a także uczestniczyć w tych postępowaniach – na prawach przysługujących prokuratorowi;
wystąpić z wnioskiem o ukaranie w postępowaniu w sprawach o wykroczenia, w trybie i na zasadach określonych w odrębnych przepisach;
zlecać przeprowadzanie badań oraz sporządzanie ekspertyz i opinii. 2. Rzecznik może odmówić ujawnienia danych osobowych osoby, od której uzyskał informację wskazującą na naruszenie praw lub dobra dziecka, oraz osoby, której naruszenie dotyczy, a także dokumentacji zgromadzonej w toku badania sprawy, w tym także wobec organów władzy publicznej, jeżeli uzna to za niezbędne dla ochrony wolności, praw i interesów jednostki.
Art. 10a.
Rzecznik może również zwracać się do właściwych organów, organizacji lub instytucji o podjęcie działań na rzecz dziecka z zakresu ich kompetencji.
Organy, organizacje i instytucje, o których mowa w ust. 1, podejmują sprawy skierowane przez Rzecznika.
Organ, organizacja lub instytucja, do których Rzecznik zwrócił się o podjęcie działań na rzecz dziecka, są obowiązane niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 30 dni, poinformować Rzecznika o podjętych działaniach lub zajętym stanowisku. Dziennik Ustaw – 6 – Poz. 141
W przypadku gdy organ, organizacja lub instytucja, o których mowa w ust. 1, nie poinformują Rzecznika o podjętych działaniach lub zajętym stanowisku albo gdy Rzecznik nie podziela ich stanowiska, może zwrócić się do właściwej jednostki nadrzędnej o podjęcie odpowiednich działań.
W przypadku gdy Rzecznik stwierdził w działalności organu, organizacji lub instytucji, o których mowa w ust. 1, naruszenie praw lub dobra dziecka, może żądać wszczęcia postępowania dyscyplinarnego lub zastosowania sankcji służbowych. Art. 10b. Organ, organizacja lub instytucja, do których zwróci się Rzecznik, są obowiązane z nim współdziałać i udzielać mu pomocy, a w szczególności:
zapewnić dostęp do akt i dokumentów badanej sprawy;
udzielać Rzecznikowi żądanych przez niego informacji i wyjaśnień;
udzielać wyjaśnień dotyczących podstawy faktycznej i prawnej swoich rozstrzygnięć.
Art. 10c.1)
Rzecznik może przetwarzać wszelkie informacje, w tym dane osobowe, niezbędne do realizacji swoich ustawowych zadań.
Rzecznik może przetwarzać dane osobowe, o których mowa w art. 9 ust. 1 i art. 10 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016, str. 1, z późn. zm.2) ), wyłącznie w celu ochrony wolności i praw człowieka i obywatela przy realizacji swoich ustawowych zadań
Rzecznik dopuszcza do przetwarzania danych osobowych osoby posiadające pisemne upoważnienie. Warunkiem udzielenia upoważnienia jest pisemne zobowiązanie się osoby upoważnianej do zachowania przetwarzanych danych osobowych w poufności.
Jak widać zakres jego działalności jest szeroki i daje sporo uprawnień. Jeżeli ktoś z państwa pracuje z dziećmi i zastanawia się jak to wygląda w praktyce: proszę zapoznać się z zakładką ze strony RPD:
Informacja o działalności RPD | Rzecznik Praw Dziecka (brpd.gov.pl)
Niestety ostatnie dane pochodzą z 2019 roku. A sam rok 2020 może być bardzo ciekawy w tej materii.
IV. DWA DODATKOWE PROTOKOŁY
Oczywiście są także skrajne formy łamania praw dziecka. By im zapobiec powstają kolejne elementy konwencji, jednak w krajach rozwijających się ciężko je egzekwować.
Mam tu na myśli dwa protokoły:
w sprawie angażowania dzieci w konflikty zbrojne,
w sprawie handlu dziećmi, dziecięcej prostytucji i dziecięcej pornografii
Protokół w sprawie angażowania dzieci w konflikty zbrojne wskazuje, że:
obowiązkowy pobór powinien dotyczyć osób, które ukończyły 18 rok życia,
pobór ochotniczy powinien dotyczyć osób starszych niż 15 lat,
przed ukończeniem 18 roku życia członkowie sił zbrojnych nie powinni brać bezpośredniego udziału w działaniach zbrojnych.
Artykuł dotyczący prawnych aspektów udziału dzieci-żołnierzy w konfliktach zbrojnych:
12 letni żołnierz opowiada o swoim udziale w syryjskim konflikcie:
Play Video
Protokół w sprawie handlu dziećmi, dziecięcej prostytucji i dziecięcej pornografii nakłada na państwa obowiązek wprowadzenia zakazu handlu dziećmi, dziecięcej prostytucji i dziecięcej pornografii, jak też penalizacji czynności z tym związanych. Drugim obszarem działań państw ma być ochrona praw i interesów dzieci-ofiar handlu, prostytucji i pornografii. W tym zakresie protokół wymienia szereg rozwiązań, jakie powinny być przyjęte w ramach postępowania karnego, polityki społecznej, rehabilitacji ofiar.