Lem mənim uzun müddət əvvəl oxuduğum siyahıda idi və mən "Solaris" romanından başlamağa qərar verdim. Annotasiya bu kitabın Extraterrestrial kəşfiyyat ilə əlaqə qurma variantları olduğunu söylədi. Məndən dərhal xəyanət ilə Enderi xatırladıb, amma sonra hər şey tamamilə fərqlənirdi.
Bu zaman, uzaq gələcək xalqı yalnız bir sakini olan bir planetlə qarşı-qarşıya gəldi və bu, ağılsızlığa çevrildi - bu okean. Bəli, həssas okean. Solaris adlı planetin ölçüsü. İnşallah, bu deyil? Əlbəttə ki, dünyadakı alimlər bunu fəal şəkildə araşdırmağa başladılar və 130 il ərzində müşahidə etdikləri bir şey öyrənmirdilər. Daha doğrusu, bir çox müşahidələr aparmışdılar ki, elmdə yaradılan günəş elminə dair ədəbiyyat kütləvi kitabxanalardakı bütün otaqları işğal etdi, hipotezlərin sayı yüzlərlə idi, amma bunlardan heç biri təsdiq edilə bilməzdi.
İndi dünyanın bir alimi olan Chris Kelvin, Solaris planetinə gəlib dərhal ətrafında qəribə bir şeyin baş verdiyini görür. Görünür ki, radiasiya ilə müəyyən sınaqlardan sonra Okean, kim tərəfindən və nə olursa olsun, gözlənilmədən insanların varlığına reaksiya verməyə başladı: o, bir şəkildə ağıl və bilinçaltı taradı və insan bloklaşmaq istəyən ən qorxunc xatirələrini çəkdi. Okean, araşdırılmış beynin sahibinin bu ağır xatirələrini birləşdirən bir insanın üzvi, maddi surətini yaratdı. Beləliklə, Chris 10 il əvvəl intihar edən həyat yoldaşı üçün gəldi və alim bunun üçün özünü günahlandırdı. Ən dəhşətli bir şeydir ki, bu surətdən xilas olmaq mümkün deyil, bu xəyal, fiziki olaraq daima əlaqəli olduğu şəxsin yanına gəlməsi lazımdır. Mən baş verən hadisələrin bütün faciələrini və dramlarını necə təsvir edəcəyimi bilmirəm, şəxsən bu hekayə məni çox şoka saldı ki, oxumaq soyuq idi. Təsəvvür edilən hekayəni həqiqətən başa düşdüyündə tez-tez belə hisslərim var. Və burada mən onu çox yaxşı başa düşdüm, Kris və həyat yoldaşı və vəziyyət.
Romanın başlanğıcı olduqca gərgin bir ton qoyur - hətta Stansiyadakı anlaşılmaz vəziyyətə baxmayaraq, Chris orada gəldikdə, yalnız detallardan qorxudan olur. Məsələn, qəhrəman daim ətrafında kimsənin olmamasına baxmayaraq kimsə ona baxır. Birdən biz başa düşürük ki, biz okeandan danışırıq, bu da lövhədə görünər. Və ya kondisionerlərin daim səsli səsi - sonra bir qığılcımın üzərinə düşən bir qığın səsi, sonra tələyə döyən bir kəpənəyin qanadları ilə müqayisə edilir. Analoji mükəmməl görünür - qəhrəman özü bir növ tələyədir.
Romanda mənə bir fikir gəldi - bir yerdə mən bunu eşitmişəm və bəlkə də özümü düşündüm və bəlkə dəfələrlə oxudum və buna bənzəyirəm. Snaut öz fikrini belə davam etdirir: "Biz yerimizi fəth etmək istəmirik, yalnız Yer kürəsini məhdudlaşdırmaq istəyirik. Biz insandan başqa heç kəsə baxmırıq. Bizə başqa dünyalara ehtiyac yoxdur. Bizim düşüncəyimizə ehtiyacımız var".
Bu yalnız qəribə bir şeydir. Hətta indi, kosmos səyahət əsrindən hələ uzaqda olduqda, insanlar öz surətlərini yaratmaq üçün digər aləmlərə uçmaq istəyirlər. Və digər canlılar haqqında - eyni Okeanı ilə gözəl nümunədir. İnsanlar bunu başa düşmək çətindir, amma hər şey yerdəki ekvivalentləri daim axtarırdıqları ilə daha ağırlaşır. Və onlar bu dünyəvi çərçivədən çıxa bilmirlər, niyə okeanla əlaqəli hadisələrin təsvirini gördüyünüzdə romanları insanları günahlandırırsınız və hələ də tanış olan bir şeylə başınızı müqayisə etməyə çalışırsınızsa, əksinə təsvir olunan şey tamamilə anlaşılmazdır.
Bəli, Okean nə üçün araşdırılır - bir insanın mahiyyətini daha yaxşı başa düşmək üçün, yaxşı bir plazma deyil, ya da mövcudluğundan bir fayda qazanmaq üçün, elm adamlarının tədqiqatın heç bir şeyə gətirib çıxarmaması səbəbindən əziyyət çəkir. Bu barədə maraqlı bir fikir Kelvin çıxışında səslənir: Bəlkə də, biz Okean haqqında bir şey öyrənmirik, ancaq özümüz haqqında. Həqiqətən də, Okeanın bunu insanlara nə üçün etdiyini tam olaraq öyrənmək mümkün olmadı, lakin xarakterlərin hər biri fantastik yanaşı qaldıqları müddətdə özləri haqqında çox şey öyrəndilər. Əlbəttə ki, xenogenə dair qısa bir fikir olmasa da, əlbəttə ki, edilməmişdir. Keçmişdə belə bir hadisə baş verdi ki, okeanı kəşf edərkən qəza nəticəsində 106 alim öldürüldü və sonra düşüncə planetə bir termonükra hücumuna səbəb oldu. "Hər hansı intiqamdan daha şiddətli olardı: onlar başa düşmədiklərini məhv etmək istədi".
Anlamaq və həqiqətin mümkün olmadığı üçün, bu olmalıdır və öz-özlüyündə itkin düşmüşdür. Ümumiyyətlə, Hari istisna olmaqla, hər zaman, dəlilik hissi sanki havada süzülür. Chris hətta onun kim olduğuna şübhə etməyə başlayır. Ancaq o, insan olaraq qalmağa çalışır. Snout sözlərinə görə, qeyri-insani şəraitdə. Mənəvi müzakirələr zamanı mən özümü belə sualları həll etməməyimə çox sevindim, çünki bu olduqca çətin. Ancaq mən burada Çrisi çox yaxşı başa düşürəm. Və romanın sonunda mən ona çox sempatikəm, çünki o, iki dəfə sevimli sevgilisini itirdi, buna görə də yalnız gözləyir və ümid edirəm ki, bu boş deyil.