Poprzednie rozważania miały na celu wykazanie że harcerstwo nie tylko odwołuje się do triady wartości Dobro-Prawda-Piękno, ale czynnie je realizuje. Po tak przydługim wstępnie, należy więc przejść do sedna rozważań – dlaczego wartości te są nierozerwalnie splecione ze sobą i obecne wspólnie w wychowaniu harcerskim. W rozważaniu tym chciałbym wykorzystać analogię triady wartości Dobra-Prawdy-Piękna do poligonu – czyli wielokąta używanego w grafice komputerowej do modelowania obiektów trójwymiarowych. Dla uporządkowania pojęć: poligon składa się z wierzchołków, zwanych węzłami – czyli punktów, oraz z krawędzi, czyli połączeń między wierzchołkami. Na czas naszych rozważań, Dobro, Prawda i Piękno stanowić będą pojedyncze wierzchołki, natomiast ich relacje (czyli Dobro-Prawda, Prawda-Piękno i Piękno-Dobro) będą stanowić krawędzie poligonu.

Sprawdźmy więc jak te pojęcia ukształtowały się. Greckie pojęcie piękna (kalos) łączyło estetykę z dobrem i prawdą, uznając je za nierozłączne elementy doskonałości [30]. Utworzono wręcz osobne słowa oznaczające poszczególne połączenia (np. Kalokagatia, stgr. Καλοκαγαθία – połączenie słów „piękny” i „dobry” Do teraz nie jesteśmy w stanie w pełni rozdzielić tych pojęć:

„We wszelkich rozważaniach aksjologicznych nie jesteśmy w stanie wyjść poza trzy idee aksjologiczne lub ideały wartości jakimi są: dobro, prawda i piękno. Nie wiadomo bliżej, na czym polega różnica między nimi, wiadomo jednak, że różnicy tej zamazać nie można. Trzy ideały wartości (tak zwane transcendentalia) dają początek trzem naukom filozoficznym: etyce jako nauce o dobru, estetyce jako nauce o pięknie, ontologii jako nauce o tym, co naprawdę jest.” [31]

Harcerstwo łączy wyraźnie piękno i dobro, wskazując radość jako efekt tego połączenia:

„Komplementując piękno, doznajesz uczuć dobrych, rośnie w Tobie radość” [32]
„Wychowanie harcerskie jest radosne […]. W pięknie i w dobrze (bo dobro jest piękne) należy szukać źródeł radości Stąd m.in. wychowanie w przyrodzie będzie skuteczniejsze od harcerstwa świetlicowego” [33]
„Jeżeli zatem chcecie aby wasi chłopcy osiągnęli szczęście w życiu, musicie wdrożyć im zasadę – czynienia dobrze bliźnim, a ponadto nauczyć podziwiania piękna w przyrodzie.” [34]

Co więcej, ruch puszczański silnie wiąże Piękno z Ciałem, w ramach Symbolu Wielkiego Ducha [35], w czym można znaleźć podobieństwo do oryginalnego znaczenia Dobra jako korzyści dla jednostki. W takim rozumieniu, ciało jako „ja” jest odbiorcą Dobra (korzyści), przekształcanego w Piękno (dobre zachowanie, czystość).

Zauważamy więc wyraźne powiązanie dwóch wierzchołków Dobra i Piękna w formie krawędzi Radości/Szczęścia. Jak wyglądają w takim razie pozostałe krawędzie?

Historia harcerstwa wielokrotnie wskazuje na dzielność i odwagę jako kluczowe cnoty harcerza [36]. Dzielność jest tutaj rozumiana jako postawa gotowości do pełnienia dobrych czynów mimo przeciwności, w zgodzie i prawdzie z przyjętymi wartościami. Czynienie Dobra w obliczu nieprawdy otoczenia wymaga Dzielności.

Piękne życie w zgodzie z Prawdą możemy zdefiniować jako Honor, będący źródłem dla wszystkich harcerskich działań jednostki [37]. Życie w kłamstwie jest brzydkie, jest niehonorowe. To właśnie poczucie honoru, chęć realizacji ambicji (urealnienia Prawdy dotyczącej osoby) sprawia że mechanizm przekazywania prawdziwej odpowiedzialności działa jako skuteczne narzędzie wychowawcze [38].

W ten sposób możemy wydzielić podstawowy wielokąt działań harcerskich, opierający się na trzech krawędziach Dzielności, Honoru i Radości, które w widoczny sposób łączą Dobro, Prawdę i Piękno. Dzięki takiemu ujęciu problemu, widać nie tylko że triada wartości występuje w harcerstwie, ale jest też zakorzeniona poprzez wzajemne ich powiązanie.

Sztuką, którą instruktorzy harcerscy praktykują przez swoją pracę wychowawczą, jest stałe tworzenie sytuacji w których cnoty stanowiące krawędzie poligonu będą mogły zakorzenić się wewnątrz członków ruchu.

Przypisy

[30] Bible Hub, https://biblehub.com/greek/2570.htm, [dostęp: 01.12.2024]
[31] J. Tischner, Myślenie w żywiole piękna, Kraków 2013, s. 20. [za:] Jacek Czerwiński, Triada grecka w świecie 2.0, Zeszyty Naukowe KUL 62 (2019), nr 1 (245), s.108
[32] J. Sikorski, Gawędy Wilka…, Kraków–Tychy 2016, s. 37
[33] J. Sikorski, Gawędy Wilka…, Kraków–Tychy 2016, s. 37–38.
[34] Robert Baden-Powell, [za:] https://pl.wikiquote.org/wiki/Robert_Baden-Powell [dostęp: 01.12.2024]
[35] Gromada Wilków Kręgu Czarnego Dębu, Wampumy Leśnych. Puszczańskie porady i sprawności. Kraków 2016, s. 59
[36] Staraj się być odważnym, silnym, prawdomównym, sprytnym, zręcznym – jednym słowem staraj się być dzielnym. Po to – żeby być dla wszystkich pożytecznym. Żeby z tobą było wszystkim dobrze.” Aleksander Kamiński [za:] https://cytatybaza.pl/autorzy/aleksander-kaminski.html?cid=13#qlist [dostęp: 01.12.2024]
[37] „Przestrzeganie Prawa Harcerskiego jest sprawą mego honoru” hm. Stefan Mirowski, Styl życia, [za:] https://pl.wikiquote.org/wiki/Stefan_Mirowski [dostęp: 01.12.2024]
[38] „Najlepsze wyniki osiągają te drużyny, gdzie najbardziej zaufano zastępowym. Tu leży tajemnica powodzenia wychowania skautowego.” Robert Baden-Powell [za:] https://cytatybaza.pl/cytat/najlepsze-wyniki-osiagaja-te-druzyny-gdzie-najbardziej-zaufano-zastepowym.html [dostęp: 01.12.2024]