There are some places that speak to you the moment you see them. Lryboton Kome Ancient City is one of them. From the moment you set foot on its soil, I felt that this was not just an ancient city, but that it still carried a living history. Leaving traces of past lives, Lryboton Kome Ancient City is not a place that grew and developed randomly; it is a city built by hardworking people who used their intellect.
Bazı yerler vardır ki, onları gördüğünüz anda size seslenirler. Lryboton Kome Antik Kenti de onlardan biri. Topraklarına ayak bastığınız andan itibaren, buranın sadece bir antik kent olmadığını, aynı zamanda yaşayan bir tarihe sahip olduğunu hissettim. Geçmiş yaşamların izlerini taşıyan Lryboton Kome Antik Kenti, rastgele büyüyüp gelişen bir yer değil; zekâlarını kullanan çalışkan insanlar tarafından inşa edilmiş bir şehirdir.
Nestled among the forested hills of Antalya, behind stone walls that have withstood the test of time, a quiet ancient settlement shaped by production rises on a mountainside. This rising city leads to one of the hidden treasures of the past, nestled in nature, in the Varsak region of Antalya's Kepez district. The ancient city of Lyrboton Kome, formerly used as an olive oil factory in Antalya, has left behind many historical remains from its thousands of years of existence. It's located approximately 40 minutes from Antalya city center, within the borders of the Kepez district. As we drove towards the Varsak neighborhood in Antalya's Kepez district, the asphalt gradually narrowed and turned into a dirt road. We parked our cars at a certain point and started walking. The city noise had given way to the gentle sound of a breeze. The ancient city is situated on top of a mountainside in Varsak. To reach the city, we walked uphill on a dirt road for about fifteen minutes.
Antalya'nın ormanlık tepeleri arasında, zamanın sınavına dayanmış taş duvarların ardında, üretimle şekillenmiş sessiz bir antik yerleşim yeri, bir dağ yamacında yükseliyor. Yükselen bu şehir Antalya'nın Kepez ilçesinin Varsak bölgesinde, doğayla baş başa kalmış geçmişin gizli hazinelerinden birine götürüyor. Antalya'da eskiden zeytinyağı fabrikası olarak kullanılan Lyrboton Kome Antik Kenti, binlerce yıllık yaşamından birçok tarihi kalıntı bırakmış. Kente ulaşmak için Antalya şehir merkezinden yaklaşık 40 dakika uzaklıkta, Kepez ilçesi sınırları içinde bulunuyor. Antalya'nın Kepez ilçesindeki Varsak mahallesine doğru giderken, asfalt yavaş yavaş daraldı ve toprak yola dönüştü. Arabalarımızı belirli bir noktada park edip yürümeye başladık. Şehir gürültüsü yerini artık hafif bir rüzgar sesine bırakmıştı. Antik kent, Varsak'ta bir dağ yamacının tepesinde yer alıyor. Kente ulaşmak için yaklaşık on beş dakika boyunca toprak bir yolda yokuş yukarı yürüdük.
This city, nestled among olive trees on a hilltop, seems to speak through its stones. This trip was very important for me. As soon as we entered the city, we were transported back in time as we saw the life lived there and the artifacts left behind. Knowing that this was one of the most important olive oil production centers in the Mediterranean increased our curiosity and made the paths we walked more meaningful. While wandering through the ancient city, we saw ruined historical houses, historical walls, arches, and canals. The cisterns, which met the water needs and were built at specific points, are among the most striking features.
Tepede zeytin ağaçlarının arasına kurulmuş bu şehir, taşlarıyla adeta konuşuyor. Bu gezi benim için çok önemliydi. Şehre girer girmez, oradaki yaşamı ve geride kalan eserleri görünce zamanda geriye yolculuk yaptık. Buranın Akdeniz'in en önemli zeytinyağı üretim merkezlerinden biri olduğunu bilmek merakımızı artırdı ve yürüdüğümüz yolları daha anlamlı kıldı. Antik kentte dolaşırken, yıkılmış tarihi evler, tarihi surlar, kemerler ve kanallar gördük. Su ihtiyacını karşılamak için belirli noktalara inşa edilen sarnıçlar, en çarpıcı özellikler arasında yer alıyor.
The town's information board details how the olives here were processed, stored, and sent to the ancient city of Perge. Instead of just ruined houses, a fully-fledged industrial production center was established here. Olives from the surrounding olive trees were harvested, pressed in stone mills, and the oil was stored and transported via canals to the ancient city of Perge. Walking around, one can't help but wonder: How did the people who walked among these stones thousands of years ago establish this system? Walking through a hidden place, full of stories yet unknown to anyone, where production and trade flowed uninterrupted, is a great pleasure. As we ascended the high hills of Kepez, the semi-open paths merged with the scent of pine forests. As we explored, the piles of stones rising from the greenery revealed, at first glance, not an ancient city, but a landscape bearing the traces of a millennia-old production culture. Red-earthed paths formed among the historical ruins, guiding us between large rocks.
Kasabanın bilgi panosunda, buradaki zeytinlerin nasıl işlendiği, depolandığı ve antik Perge kentine nasıl gönderildiği ayrıntılı olarak anlatılıyor. Sadece yıkık evler yerine, burada tam teşekküllü bir endüstriyel üretim merkezi kurulmuştu. Çevredeki zeytin ağaçlarından zeytinler hasat ediliyor, taş değirmenlerde sıkılıyor ve yağ depolanıp kanallar aracılığıyla antik Perge kentine taşınıyordu. Etrafta dolaşırken, insanın aklına şu soru geliyor: Binlerce yıl önce bu taşların arasında yürüyen insanlar bu sistemi nasıl kurmuşlardı? Üretim ve ticaretin kesintisiz aktığı, henüz kimsenin bilmediği hikayelerle dolu gizli bir yerde yürümek büyük bir zevk. Kepez'in yüksek tepelerine tırmanırken, yarı açık patikalar çam ormanlarının kokusuyla birleşti. Keşif yaparken, yeşilliklerin arasından yükselen taş yığınları, ilk bakışta antik bir kent değil, binlerce yıllık bir üretim kültürünün izlerini taşıyan bir manzara ortaya koydu. Tarihi kalıntıların arasında kırmızı topraklı patikalar oluşmuş, bizi büyük kayaların arasında yönlendiriyordu.
When you reach the highest point of the ancient city, Antalya lies spread out below you. On one side, the whitish view of the Bey Mountains, and on the other, a wide, flat landscape stretching towards the sea... Here, as the sun sets, the color of the stones changes; gray tones give way to golden yellow. The city grew and developed thanks to the ancient economy established by a woman. One of the reasons that makes the ancient city of Lryboton Kome special is the story of Arete, a priestess considered one of its founders. According to the information panel at the entrance, Arete established an olive foundation here and managed to systematize production. She also had a tower built to honor Roman Emperor Domitian and Artemis of Perge. Today, standing around that tower, we understand very well that this is not just made of stones. This city became a place where women's labor, production, and faith coexisted simultaneously.
Antik kentin en yüksek noktasına çıktığınızda Antalya ayaklar altına seriliyor. Bir tarafta Bey Dağlarının o beyazımsı görüntüsü, diğer tarafta ise, denize doğru uzanan geniş düz bir manzara... Burada güneşin batmasına yakın saatlerde taşların rengi değişiyor; gri tonlar yerini altın sarısına bırakıyor. Kent bir kadının kurmuş olduğu antik ekonomi sayesinde büyümüş ve gelişmiştir. Lryboton Kome Antik kenti özel kılan nedenlerden biri de kurucularından biri olarak kabul edilen Arete adlı rahibenin hikayesidir. Girişte yer alan bilgilendirme panosuna göre, Arete burada bir zeytin vakfı kurmuş ve üretimi sistemli bir hale getirmeyi başarmış. Aynı zamanda Roma İmparatoru Domitian ve Perge Artemis'i onurlandırmak için bir kule yaptırmış. Bugün o kulenin etrafında durduğumuzda buradan sadece bir taşlardan ibaret olmadığını çok iyi anlıyoruz. Bu kent kadın emeğinin üretimin ve inancının aynı anda yaşandığı bir kent haline gelmiştir.
As we wander among the stones, we explore a place of tranquility where history meets nature, accompanied by the sounds of the wind, the chirping of birds, and the whispers of the past. The stones of Lryboton Kome seem to silently await, as if wanting to convey to us the history, knowledge, and lives of the people of the past. This city, which brings history and nature together, is like an open-air museum showcasing how human labor has continued for thousands of years. During our tour, I want to show you the historical remains we encounter one by one.
Taşların arasında dolaşırken, doğanın rüzgar sesi, kuşların cıvıltısı ve geçmişin fısıltılarıyla, tarihin doğayla buluştuğu bir huzur noktasında geziyoruz. Lryboton Kome'nin taşları, sanki insanlara geçmişin tarihini, bilgisini ve insanların yaşantısını bizlere aktarmak istercesine sessizce bekliyor. Tarihle doğayı bir araya getiren kent, insan emeğinin binlerce yıl boyunca nasıl devam ettiğini gözler önüne süren açık bir müze gibidir. Gezimiz sırasında, karşımıza çıkan tarihi kalıntıları sizlere tek tek göstermek istiyorum.
Water Cisterns
Su Sarnıçları
Baths and Churches
Hamam ve Kiliseler
Sarcophagi and Tombs
Lahit ve Mezarlar
This ancient city is spread over such a vast area that wide, red-earthed paths lead into nature. You can circle around any path and still end up back at the same point. Historical remains intertwined with nature have left traces of past life. The plants, trees, and grasses covering some of the stones seem to be integrated with the past. The slightly mossy stones and weeds growing between them further enhance the beauty of the surroundings.
Bu antik kent o kadar büyük bir araziye yayılmış ki; kırmızı topraklı geniş yollardan doğanın içine girişler yapılıyor. Her yolun etrafından dolandığınızda aynı noktaya gelebiliyorsunuz. Doğanın içine karışmış olan tarih kalıntıları geçmiş yaşantıdan izler bırakmış. Etraftaki bitkiler, ağaçlar ve otlar, bazı taşların üstünü sararak geçmiş tarihle bütünleşmiş görünüyor. Geçtiğimiz yollarda toprağın üstünde hafif yosunlaşmış taşlar ve aralarına sokulan bitki otları doğayı daha da güzelleştiriyor.
While walking through nature among historical ruins, we came across an old well. Built on top of a round stone, the well was quite striking. They had named it Fatma Ana Well. The names Fatma Efe and Hasan Efe were inscribed at the wellhead. There was water in the well. We took a break around the well. Everyone brought out the food and drinks they had brought. We lit a fire and had a barbecue. Even if you weren't hungry, the smell of the barbecue and the beauty of the fire in nature alone could make you hungry in such beautiful nature. After the break, we continued walking through nature on the flat, wide, red-earth paths for our return journey.
Doğanın içinde tarihi kalıntılar arasında gezerken karşımıza eski yapı bir kuyu çıktı. Yuvarlak bir taşın üstüne yapılan kuyu oldukça dikkat çekiyor. Kuyuya Fatma Ana Kuyusu adını vermişler. Kuyunun başında Fatma Efe ve Hasan Efe adları yazıyordu. Kuyunun içinde su da vardı. Kuyunun etrafında mola verdik. Herkes yanında getirdiği yiyevek ve içecekleri çıkardı. Burada ateş yakarak, mangal yaptık. Böylesi güzel bir doğanın içinde aç olmasanız bile, mangalın kokusu ateşin doğadaki güzelliği bile insanı açıktırıyor. Moladan sonra dönüş yolu için yine kırmızı topraklı düz geniş yollarda doğanın içinde yürümeye devam ettik.
When you come here at sunset, you must see the history shimmering with the reddish light falling on the ancient stones. Losing yourself among the stones reflecting that unique brilliance of history gives one a great sense of peace. Lryboton Kome Ancient City stands quietly on a hilltop in Antalya, perhaps the quietest yet most vibrant with its rich history. Today, Lryboton Kome seems lost amidst the wind and olive trees, but it still whispers of a life intertwined with production from the past. Perhaps the true value of Lryboton Kome lies not so much in its magnificent and unique structures, but in the very story of labor, production, and continuity that it silently tries to tell and show us. Until we meet again, with love...
Gün batımında buraya geldiğinizde, antik taşların üzerine düşen kızıl ışıklarla parlayan tarihi görmelisiniz. Tarihin o eşsiz pırıltısını yansıtan taşların arasında kaybolmak insana büyük bir huzur veriyor. Lryboton Kome Antik Kent, Antalya'da belki de en sessiz ama geçmiş tarihiyle en canlı duran hikayeleriyle, bir tepe noktasında öylece duruyor. Bugün rüzgarın ve zeytin ağaçlarının arasında kaybolmuş gibi görünen Lryboton Kome, aslında geçmişin üretimle yoğrulmuş yaşamını hala fısıldamaya devam ediyor. Belki de Lryboton Kome'nin asıl değeri, görkemli ve eşsiz yapılarından çok, sessizce bizlere anlatmaya ve göstermeye çalıştığı emek, üretim ve süreklilik hikayesinin ta kendisidir. Tekrar görüşmek üzere, Sevgiler...