[PL]
Historia ostatniej baszty i murów obronnych w Wieliczce.
W XIV wieku, z inicjatywy króla Kazimierza Wielkiego, w Wieliczce wzniesiono mury obronne oraz basztę, aby chronić kopalnie soli i ich pracowników. Król polecił otoczyć miasto i zamek żupny wysokimi murami. Wzdłuż nich zbudowano 19 solidnych baszt oraz dwie baszty z bramami wjazdowymi: krakowską i kłosowską. Przez kilka wieków Wieliczka pełniła funkcję fortecy, będąc częścią systemu warownych zamków i miast, które w razie najazdów wroga zabezpieczały dostęp do stolicy państwa.
Do czasów współczesnych zachowała się w całości jedynie jedna baszta oraz przebudowana baszta przy bramie wjazdowej do zamku, włączona w strukturę zamku północnego. Baszty, wysunięte poza linię murów, umożliwiały ostrzał napastników i były rozmieszczone co około 60 metrów na odcinku 1 km. W baszcie bramnej stacjonowała niewielka załoga wojskowa, której zadaniem była ochrona mieszkańców i magazynów soli. Żołnierze poruszali się między basztami po „chodnikach obrońców” – ścieżkach na szczytach murów, wyposażonych w blanki lub ganki strażnicze.
Inwentarz zamkowy z 1581 roku wymienia uzbrojenie: dwa działka polowe, 34 włócznie i 12 siekier. Obecność załogi potwierdzają znaleziska archeologiczne z dziedzińca zamkowego, takie jak ostrogi, podkowy, groty oszczepów i bełty do kusz. W piwnicach narożnej baszty północno-zachodniej znajdowała się cela dla więźniów z ciężkimi przewinieniami, a od połowy XVII do połowy XVIII wieku na jej pierwszej i drugiej kondygnacji mieszkał kapelan żupny.
Prócz więzienia znajdowała się tutaj również strzelnica.
Mury i baszty zniknęły z krajobrazu Wieliczki, gdy straciły znaczenie obronne. Zostały zniszczone w wyniku rozwoju przemysłu solnego, a kamienie z murów posłużyły jako materiał do budowy domów.
Baszta znajduje się na placu, na którym mieściła się niegdyś pierwsza jadalnia w Polsce.
[ENG]
The History of the Last Tower and Defensive Walls in Wieliczka.
In the 14th century, at the initiative of King Casimir the Great, defensive walls and a keep were built in Wieliczka to protect the salt mines and their workers. The king ordered the town and the saltworks castle to be surrounded by high walls. Along these walls, 19 sturdy towers were built, along with two towers with entrance gates: the Kraków and Kłosów Gates. For several centuries, Wieliczka served as a fortress, part of a system of fortified castles and towns that secured access to the capital in the event of enemy invasions.
Only one tower and a rebuilt tower at the castle's entrance gate, incorporated into the northern castle, have survived intact to this day. The towers, jutting out beyond the walls, allowed for fire from attackers and were spaced approximately every 60 meters over a distance of 1 km. A small military garrison was stationed in the gate tower, tasked with protecting the inhabitants and the salt warehouses. Soldiers moved between the towers along "defenders' walkways"—pathways atop the walls, equipped with battlements or guard porches.
The castle inventory from 1581 lists the following weapons: two field guns, 34 spears, and 12 axes. Archaeological finds from the castle courtyard confirm the presence of the garrison, including spurs, horseshoes, spearheads, and crossbow bolts. The cellars of the northwestern corner tower housed a cell for prisoners with serious offenses, and from the mid-17th to the mid-18th century, the saltworks chaplain lived on its first and second floors.
In addition to the prison, there was also a shooting range here.
The walls and towers disappeared from Wieliczka's landscape when they lost their defensive significance. They were destroyed by the development of the salt industry, and the stones from the walls were used as building material for houses.
The tower is located on the square that once housed the first dining hall in Poland.
[PL]
W baszcie znajduje się kilka obrazów. Są to: wizja średniowiecznej Wieliczki, mapa Wieliczki z roku 1638, rok 1451 Żupnik Mikołaj Serafin i król Kazimierz IV Jagiellończyk w Wieliczce, oraz rok 1851 Urzędnik salinarny przekazuje informacje o planowanej wizycie cesarza Franciszka Józefa I.
[ENG]
The tower houses several paintings. These include: a vision of medieval Wieliczka, a map of Wieliczka from 1638, the year 1451 Salt Mine Administrator Mikołaj Serafin and King Casimir IV Jagiellon in Wieliczka, and the year 1851 Salt Mine Official Provides Information on the Planned Visit of Emperor Franz Joseph I.
[PL]
Żupnik Mikołaj Serafin i król Kazimierz IV Jagiellończyk w Wieliczce, rok 1451.
W czerwcu 1451 roku, na sejmie w Piotrkowie, król Kazimierz Jagiellończyk potwierdził statut z 1368 roku, ustanowiony przez Kazimierza Wielkiego dla królewskich żup solnych w Krakowie. Statut ten, będący zbiorem kluczowych przepisów prawnych, regulował działalność solnego przedsiębiorstwa w Wieliczce i Bochni, usprawniając jego funkcjonowanie i chroniąc dochody królewskie. Odnowienie statutu miało na celu zapewnienie kontroli nad tymi dochodami. Przepisy m.in. zakazywały panom i szlachcie wstępu na teren żup, aby nie zakłócali pracy żupnika i jego urzędników.
[ENG]
Mineral Worker Mikołaj Serafin and King Casimir IV Jagiellon in Wieliczka, 1451.
In June 1451, at the Sejm (parliament) in Piotrków Trybunalski, King Casimir IV Jagiellon confirmed the 1368 statute established by Casimir the Great for the royal salt mines in Kraków. This statute, a collection of key legal provisions, regulated the operations of the salt mines in Wieliczka and Bochnia, streamlining their operations and protecting royal revenues. The renewal of the statute was intended to ensure control over these revenues. Among other things, the regulations prohibited lords and noblemen from entering the salt mines so as not to disrupt the work of the salt mine manager and his officials.
[PL]
Urzędnik salinarny przekazuje informacje o planowanej wizycie cesarza Franciszka Józefa I, rok 1851.
Zarząd kopalni, mieszczący się w Żupnym Zamku, wyznaczył szczegółowe zadania dla urzędników na czas wizyty monarchy. W październiku 1851 roku 21-letni cesarz, zwiedzając kopalnię w Wieliczce, ubrany w paradny mundur, wraz z matką, cesarzową Zofią, przyjmował wyrazy szacunku i obserwował przegląd wojska na Zamku Żupnym. Ułaskawił również dwóch skazańców, zamkniętych w dyby za wcześniejszą obrazę majestatu.
[ENG]
A saltworks official provides information about the planned visit of Emperor Franz Joseph I, 1851.
The mine's management, located in the Saltworks Castle, assigned detailed tasks to officials during the monarch's visit. In October 1851, the 21-year-old emperor, visiting the Wieliczka mine, dressed in ceremonial uniform, accompanied by his mother, Empress Sophie, received expressions of respect and observed a military review at the Saltworks Castle. He also pardoned two convicts imprisoned for earlier lèse-majesté.
