O vaxtlar balaca idik. Sovet dönəmlərinin balaca uşaqları. Müharibə oyunu oynayardıq. Adını da atışma qoymuşduq. Ağacdan düzəltdiyimiz silahlarla bir - birimizi "vurub öldürərdik". Öldürəndə də sevincimizdən göylərə uçardıq. Sonra bir az böyüdük. Müharibəni bir neçə kanal tutan televizorda gördük. O atışma oyunumuzdakı sevinclərimiz dodaqlarımızda dondu. Müharibə nə imiş, ilahi. Ölümün təntənəsi imiş müharibə. Ayrılıq imiş, faciə imiş, əzizinin qara kağızı imiş. Müharibə dəhşət imiş. Biz müharibə kinolarının qəhrəmanlarına aşiq ola- ola böyüdük. Böyük Vətən müharibəsi qəhrəmanlarına.
Tarixdə ədalətsiz işğallara məruz qalmış xalqların apardığı müharibələr var. O xalqlardan biri Ukrayna xalqıdı. İki hegemon əjdahanın pəncəsində çırpınan Ukrayna. Böyük Vətən deyilən postsovet məkanının bir guşəsi də Ukrayna idi. Və tarixin ən dəhşətli müharibələrindən biri olan ikinci dünya müharibəsinin ilk zərbələri məhz Ukraynaya dəymişdi. Bu yaxınlarda bir film izlədim. Bir yaxın dostumun məsləhəti ilə.
Film məni məhv elədi, deyə bilərəm. Alman faşistlərinin Odessaya yaxınlaşması və sovet hərbi qüvvələrinin şəhərin kiçikdən böyüyə dinc əhalisini yırtıcıların pəncəsində müdafiəsiz buraxaraq geri çəkilməsi. O insanların sahildəki çarəsiz baxışlarını çətin ki unudam.
Bu baxışlar bütün varlığınla bağlandığın birinin amansızca səni buraxıb getməsinin çarəsizliyini, qırğınlığını ifadə edirdi. Müharibə qadınların yeri deyil, amma mənim qəhrəmanıma qadın olmaq şansı heç verilməmişdi də. Sərrast atıcı olan bu gənc qız öz qeyri- adi qabiliyyətinin qurbanı olur. Öndə gedənlər şəhid olurmuş, arxada gedənlər isə sağ qalıb qəhrəman olurlarmış. Mənim qəhrəmanım da sağ qalır. Amma yarım qalmış, paramparça olmuş. Sevdiyi insanları bir-bir itirərək.
Və bu gün Ukrayna.
Bu da bugünkü Ukraynadan görüntülər.
Bütün fəlakətlərə rəğmən ayaqdadı Ukrayna. Bura Lvov şəhəridir.
Qardaşımın oğlu ordadır. Deyir ki, gözəl insanları var. Amma çox dərdlidirlər. Baxışlarında bir qırğınlıq var, bir əsəbilik. Amma insansevərdilər.
Bir də gülüşləri çox gözəlmiş. Bütün acı çəkən insanların gülüşləri kimi.
İnsanlıqdan nəsibini almayanların kəşfi- müharibə.