Bir insanın başarısının hangi oranda kendisine, hangi oranda kontrolünde olmayan faktörlere bağlı olduğu asırlarca tartışılabilir. Gerçeğin ne olduğu ise matematiksel bir kesinlikle tespit edilemez. Sosyal bilimlerin doğası böyledir.
O halde cevaplanması gereken asıl soru şudur: Siz neye inanmayı seçiyorsunuz? İnsan başarısının çoğunlukla kendi elinde olduğuna mı, yoksa olmadığına mı inanmak istiyor? "İnanmayı seçtiğiniz" şeyin sonuçlarını yaşayacaksınız, ister farkında olun, ister olmayın. Kontrolün sizde olmadığına inanmayı seçiyorsanız hayatınız üzerindeki kontrolünüz daha da azalacak. Şansa ne kadar çok inanırsanız şanssızlığın şiddetini o kadar sert yaşarsınız. Bazen tersi de doğrudur; kontrolcülüğü çok abartıp denetim delisi olursanız, bunu da iç sisteminizi aşırı yüklenmeden çökertecektir.
Kontrol fikrine inanmayı seçerseniz, başarı ve başarısızlıktan sorumlu olmayı da kabul etmiş olursunuz. Birçok insan bu durumdan ürker. Hayatındaki sonuçların sorumluluğunu üstlenmemek için, bir tür savunmacı ego çırpınışıyla her şeyin şans ve kısmete bağlı olduğu düşüncesine sarılır. Yanlışlayan binlerce örneği görmeyip, doğrulayan birkaç örnek üzerinde sevinçle titrer.
Sosyal gerçekler göreceli olduğundan, neye inanmayı seçerseniz o sizin iç gerçekliğinizi oluşturur. Bu arada dış gerçekliğin sizden bağımsız olarak yaşamaya devam ettiğini unutmamamız gerekir. Philip Dick'in deyişiyle: "Gerçeklik, siz ona inanmayı bıraktığınızda orada durmayarak devam eden şeydir."
Bana sorarsanız, hayat bir deniz, ömür bir kayık, başarı ise sudaki balığa benzer. Kürekler ve yelkenler ise hayatı kontrol araçlarımızdır. Denizdeki dalgaların hareketini kontrol edemeyiz, ama kürekleri kullanma derecemizi seçebiliriz. Üstümüze esen rüzgarları biz yönlendiremeyiz, ama yelkenlerimizi tutma şeklimizi biz seçebiliriz. Elbette kürekleri denize atıp kendimizi suyun akışına da bırakabiliriz, ama istemediğimiz bir noktaya sürüklendiğinizde kaderimizden şikayet etmek adil ve mantıklı olmayacaktır.
Ne ilginçtir ki, aynı denizde, benzer dalgaların üzerinde yaşayanlardan bazıları gemisini yüzdüren kaptan olur, bazıları da dalgalardan şikayet eden mızmız. Aynı denizde benzer iklimde zıt hayatlar yaşanır. Tutunamayanlar rüzgarı suçlar, galipler yelkenleri tutma şekliyle övünür.
Kritik nokta şudur: Kontrolü amaç edinenlerin kontrol becerileri gelişir. Kontrolsüzlüğe inanıp kendini bırakanlar, başkaları tarafından kontrol edilecek hale gelir. Net ve sert gerçek: Amaçları olmayanlar, amaçları olanların aracı olur!
Başarı kendini gerçekleştiren çevrimlerle çalışır. İnançlar düşünceleri, düşünceler duyguları davranışları, davranışlar sonuçları yaratır. Sonuçlar tekrar inançları besler. En baştaki düğme yanlış deliğe iliklenince, diğerleri de yanlış yere iliklenir. Başarı hakkındaki inançlarınızdan sorumlusunuz, çünkü sonuçlarınızı onlar yaratır.