İshak Paşa Sarayı Topkapı Sarayı’ndan sonra, Osmanlı mimarisinin en seçkin ve en ünlü eserlerinden biridir. Saraydan çok bir külliye olan bu yapı Osmanlı İmparatorluğu’nun Lale Devri’ndeki son büyük anıtıdır. Yapımı yaklaşık 100 yıl süren bu eser Osmanlı İmparatorluğu’nun olduğu kadar, sanat tarihi açısından da çok değerli bir eser olarak görülmektedir.Osmanlı, Selçuklu ve Fars mimari üsluplarından esintiler içeren İshak Paşa Sarayı’nın en önemli özelliği dünyanın ilk kalorifer tesisatı döşenen sarayı olmasıdır. O günün imkanları düşünüldüğünde sarayın ne kadar büyük emek ve işçilikle yapıldığı görülmektedir. İshak Paşa Sarayı hakkında birçok da efsane bulunmaktadır.
Anlatılanlara göre saraydaki zindanlar içeri girildiğinde bir ışık oyunu saçıyor. Suçlunun işlediği suçun oranına göre, çok ışıklı veya az ışıklı bir zindanda cezasını çekiyormuş. Bir diğer rivayet ise, sarayın etrafındaki dağlarda yaşayan köylülerin sağdıkları sütün, muazzam bir yer altı tesisatı ile saraya ulaşması ve çeşmelerden süt aktığıdır.
- İshak Paşa Sarayı Nerededir?
İshak Paşa Sarayı Ağrı ilimizin Doğubeyazıt ilçesinin, 5 km doğusunda yer alan bir dağın yamacına kurulmuştur. 1685 yılında Doğubeyazıt Sancak Beyi Çolak Abdi Paşatarafından başlanan yapımı, 1784 yılında Çıldır valisi İshak Paşa tarafından tamamlanmıştır. İshak Paşa Çolak Abdi Paşa’nın oğludur.
- İshak Paşa Sarayı’nın Mimarisi
Osmanlı Devleti’nin en önemli yapılarından biri olan İshak Paşa Sarayı, Osmanlı, Selçuklu ve Fars mimarilerinin esintilerini taşımaktadır. Bunun sebebi ise 99 yıl gibi uzun bir sürede tamamlanan yapımının, farklı dönemlere ve kültürlere denk gelmesidir. Birçok özelliği Edirne ve Topkapı Saraylarına benzemektedir. Sarayın üç tarafının duvarlarla çevrili olması ve sadece doğu cephesinden girişin bulunması da İbrahim Paşa Sarayı ile benzerlik göstermektedir.7600 metre karelik bir alanı kaplayan saray iki avludan oluşmaktadır. Birinci avluda taçkapı, muhafız koğuşları, çeşme, nöbetçi odaları, at-araba koymak için yerler, zindan, misafirlerin ağırlanacağı odalar yer alırken; ikinci avluda hizmetli odaları, taçkapı, selamlık, camii, cemaat yeri, minare ve Çolak Abdi Paşa Türbesi gibi yapılar bulunmaktadır. Sarayda bulunan camilerin Osmanlının kubbe formundan farklı olarak kırık korniş hatlı yıldız şeklinde olduğu görülmektedir.Sarayın içerisinde beş adet taçkapı bulunmaktadır. Birinci avluda bulunan taçkapı sarayın ana giriş kapısıdır. Doğu cephesinde yer alır ve sarayın en önemli kısmıdır. Düzgün kesme bir taştan yapılan bu taçkapının eni 10,6 metre, boyu 11,8 metredir. İç içe iki sivri kemer şeklinde olan taçkapı Anadolu Selçuklu mimarisinin esintilerini taşımaktadır.Taçkapının hemen solunda saraya giriş çıkışı kontrol eden nöbetçilerin odaları yer alırken; sağ tarafında duvara bitişik olarak inşa edilmiş bir çeşme bulunmaktadır. Birinci avlunun kuzeyinde sarayın korunması ve güvenliğinden sorumlu muhafız koğuşları, bunun hemen altında da zindanlar bulunmaktadır. Avlunun doğu-batı kısmında ise at, araba ve koşum yerleri bulunmaktadır. Saray için oldukça önemli bir yere sahip olan ahır kısmı avlunun büyük bir alanını kapsamaktadır.