Kelimeler ve anlamları beni heyecanlandırabiliyor. Özellikle de kökenleri. İlk ne zaman kullanıldı? Yıllar içinde nasıl evrildi. Dayanağı nedir. Hikayesi var mıdır, varsa nedir? Hele bir de sıklıkla kullandığımız kelimeler arasında ise keyif verir bilgilenmek onun hakkında…
Etimoloji diye bir bilim var; köken bilimi. Etimolojik kelimeler sözlükleri ilgilenenleri cezbedebilir. Bu yazılarda kısa bir süre önce etimolojisini öğrendiğim bazı kelimeler üzerinden sizi bir yolculuğa çıkaracağım. Çam, sümbül, panik, bülbül ve eko işte bunlardan bazıları. Merakınızı uyandırmayı başardıysam başlayabiliriz.
Panik ile başlayalım ve bu kelimenin bir flüt türü, şırınga ve pan-Avrupalı kelimesi ile ilişkilerini kuralım. Sözlük araştırmalarıma dayanarak aşağıdaki bilgileri aktarıyorum.
Ani dehşet duygusu, büyük korku ve ürkü gibi anlamları bulunan panik kelimesi dilimize Fransızca panique kelimesinden gelmiş. Yunanca da ise panikon diyorlar. Gelelim hikayeye. Yunan mitolojisinde çobanların, avcıların, sürülerin ve de ayrıca pastoral (kır yaşantısı ve çobanların aşk ve yaşayışlarını anlatan) müziğin tanrısı Pan’dır. Hermes’in oğlu.
Tasvirlerinde belden aşağısı keçi biçiminde yukarısı ise insandır. Keçi boynuzları ve kuyruğu bulunur. Kırlarda ansızın insanların karşısına çıkıp onları korkuttuğu için bu kelime Pan’ın adından türemiştir.
Bir de pan flüt var. TDK da anlamı: Antik Çağdan beri kullanılan yan yana bağlanmış değişik uzunluktaki kamış, metal, kil veya ahşaptan yapılan, ince borulardan oluşan bir tür üflemeli çalgıdır. Efsaneye gör Pan aşık olduğu peri Syrinks’e tam sarılacakken Syrinks bir saza dönüşür. Dere kıyılarında bulunan sazlıklar aklınıza gelsin. Açık renkli içi boş kamış şeklinde uzun bitki türü.
Burada çağrışım yapmıştır diye bir parantez açmalıyım. Türk halk müziğinde bağlama ve benzer mızraplı müzik aletlerinin adı olan saz ise Farsça kökenli. Uyum, uygun demek.
Pan üzüntüsünden dolayı sazlık kamışları farklı uzunluklarda keserek 7 tanesini yanyana yapıştırır ve üflemeye başlar. Ortaya tatlı bir melodi yayılır. Syrinx İngilizcede pan flüt demek. Çoğulu ise syringes ve bunun Türkçesi ise şırınga. Bu da üfleme borusu veya su çekme borusu şeklinde kullanımını saza dönüşen periye borçlu.
Unutmadan Pan, çoban kavalını severmiş, oldukça azgınmış ve perilerin peşine düşermiş. Acaba azgın teke söyleyişi de buradan mı geldi. Evet tekeler azabilir, azgın olabilir. Ancak halk arasında, azgın teke; orta yaş krizine giren, cinsel isteğinde yalancı artış yaşayan, sosyal çevresini terk etmeye girişen kişilere deniyor.
Marathon (burada yetişen rezene bitkisinin Yunancası, antik olimpiyatlarda hiç maraton koşulmamıştır) ovasından oldukça uzakta olan Sparta’ya elçinin koşması ile yaklaşan savaşın haberi verilebilmiştir. Marathon savaşı gecesi Persler'i kişisel özellikleri ile paniğe uğrattığı için, Atinalılar savaştan sonra tanrı Pan'a Akropolis eteğinde bir tapınak yaptılar.
Ayrıca, Pan sözü Yunancada "bütün" anlamına geliyor. Pan'ı herşeyi yapabilir bir tanrı olarak gördüler. Bu anlamıyla dilimizde pan-Amerikan ve pan-Avrupa şeklinde kullanım yerleşiyor. Güzel değil mi?
Size Ödev: Temmuz ve Damızlık kelimelerinin ilişkisi
The words and their meanings excite me. Especially their origins though. When was the first time they are used as in current meaning? How did it evolve over the years. What are the references to and from? Does it have a story? If it is one of the most frequently used words in the daily common language, then the joy I have being enlightened multiplies ...
There is a science called etymology; science of origin you may say. Etymological word dictionaries may appeal to who are interested. In these blog pieces I will take you on a journey through some of the words I learned about a little while ago about. Pine, hyacinth, panic, nightingale and eco are some of them. If I managed to receive your attention, we shall start.
Let's start with panic, and let’s try to find the connection to the words “defining a type of flute, syringe and the word pan-European”. I am summarizing the following information based on my dictionary research.
Sudden horror, great fear defines the word ** panic **. In Turkish it derives from the word panique in French. In Greek, they say panicon. Let's come to the story. In Greek mythology, Pan is the god of shepherds, hunters, pastoral life -which tells about the love and life of rural life and shepherds, and music. He is Hermes's son.
In the descriptions, the bottom part is in the form of a goat whereas the upper body is a man with goat horns and tail. Panic derives from the name of Pan since he suddenly appears in front of the people and scares them in the countryside!
There is also a ** pan flute **. Dictionary says: a type of wind instrument composed of thin pipes, made of metal, clay or wood of varying lengths connected side by side since ancient times. Legend has it that Pan is in love with the fairy Syrinks, but just before he embraces Syrinks, she becomes a reed (saz in Turkish). Reed are light colored hollow cane-shaped long plant species.
I must open a parenthesis here. The other meaning of saz, meanwhile, which is the name of the musical instrument “bağlama” in Turkish folk music, is of Persian origin. Meaning accompany and appropriate.
Because of his sadness, Pan cuts the reeds in different lengths, sticking 7 of them together side by side and starting to blow. A sweet melody spreads out. Syrinx means pan flute in english. If it is plural syringes which means, ** injection ** in Turkish. The word derives its meaning from the use of blowing pipes or water-drawn pipes.
Rarely known is that, Pan loved the shepherd's flute, had temper and chased beauty. Here comes the idiom ** horny goat **, thanks to Pan again.
Approaching Marathon (name comes from the type of green fennel plant that grew in the plain, Marathon race had never been run a marathon in the ancient Olympics) war was informed by the courier that ran through plain field of Marathon to Sparta. Since Pan panicked the Persians with his personal characteristics in this war, the Athenians built a temple on the side of Acropolis for the god Pan afterwards.
In addition, the Pan also means "all" in Greek. They regarded Pan as a god who could do all and everything. Thus, pan-American and pan-European, is used commonly. Isn’t it beautiful?
Homework for you: Ceres and cereal?