Şenliklerin vazgeçilmezi olan karanlık gökyüzünü renkleri ile aydınlatan havai fişekler. Hepimiz görmüşüzdür havai fişekleri ışıl ışıl kırmızı, sarı, beyaz ve daha farklı renklerde . Peki havai fişekler nasıl yapılır ve neden farklı rente olurlar? Bunu nasıl sağlıyorlar?
image
Popüler inanışa göre Çin'nin Liu Yung şehrinde bi keşiş olan Li Tian ölümsüzlüğü bulmak için iksirler karışımlar hazırlarken kömür,kükürt ve potasyum nitratı karıştırır ve yakar. Karışım büyük bir gürültü ile patlar. Daha sonra karışımı bambudan yapılmış bir borunun içerisine koyar ve patlatır ve havai fişek ortaya çıkmış olur. Çinliler her yıl 18 Nisan'da Liu Yung şehrinde Li Tian anısına havai fişek festivali düzenler. Dünyanın en büyük havai fişek fabrikaları bu şehirdedir. Kömür,kükürt ve potasyum nitrat aynı zamanda barutun formülüdür.
Li Tian
Li Tian'ın bulmuş olduğu orjinal karışımın içine farklı elementler koyunca patlama ile ortaya çıkan renklerin değiştiği görülmüştür ve deneme yanılma yolu ile bi çok renk bulunmuştur. Bu renkler bi nevi o elementin parmak izi gibidir. Her madde farklı renkte yanar buda bize o yanan maddenin hangi element yada elementlerden oluştuğunu gösterir.
Yukarıdaki görselde soldan sağa sırasıyla bakır, lityum, stronsyum, sodyum, bakır ve potasyuma ait alev renkleri görülüyor. Bu farklı elementlerin farklı renklerde yanması bilim adamlarına bi fikir vermiştir. Her madde farklı renklerde yanıyorsa bunu yıldızların içindeki maddelerin ne olduğunu öğrenmede kullanabiliriz. Ve yıldızlardan gelen ışığı incelemeye başladılar tabiki en yakın yıldız olarak güneşimiz ilk incelenen yıldızdı. Hani yağmurdan sonra oluşan gök kuşağı varya o renkler güneşimizin neden oluştuğu hakkında bize bilgi verir. Laboratuvarlarda yapılan deneylerde hangi maddenin nasıl yandığını öğrendiğimize göre yapılan detaylı incelemede güneşimizin renk tayfı şöyledir.
Bu renk spektrumu tayfında görüldüğü gibi bazı yerler siyah renklidir. Bu siyah bölgeler ışıma şiddetinin değişimini gösterir. Bu sayede o yıldızın yapısı hakkında bilgi sahibi oluruz. Ama renklerin göremediğimiz boyutlarıda vardır buna morötesi ve radyo dalga boyları deriz ve bunu gözlemlediğimiz zaman ortaya dahada çarpıcı sonuçlar çıkmaktadır. Bu renkler bize sadece o yıldızın nelerden oluştuğunu değil yanma ısısını ve yıldızın büyüklüğünüde söyler.
Yukarıdaki görselde ortadaki yıldız bizim güneşimiz. Sol taraftaki güneşimizden daha küçük bi yıldız sağında olansa daha büyük bi yıldız bunu nereden anlıyoruz renklerinden. Bakın güneşimizin yüzey ısısı 5800 Kelvin iken diğerleri farklıdır. Yani kırmızı olan yıldızlar daha soğuk iken renk maviye doğru gitmeye başlayınca daha sıcak olduğunu görüyoruz. Şu ana kadar keşfedilmiş güneşimizden büyük ve küçük milyonlarca yıldız bulunmaktadır ve bunların renklerine göre büyüklük şeması şu şekildedir.
Formül ve ispatlarına girmeden bu konuyu olabildiğince basit anlatmaya çalıştım daha engin bilgiler isteyenler ileri bi okuma için bu linke tıklayarak meraklarını giderebilirler. Okumak istemeyenler için burada yaklaşık 20 dk dan oluşan mini bi belgesel mevcut.
source
Okuduğunuz için teşekkür ederim.
