Dit is een reactie op 'elke Nederlander zou maandelijks minstens 600 euro moeten krijgen van het rijk’, uit het Algemeen Dagblad, 26-04-2019

Alexander de Roo betoogt voor een basisinkomen waarbij hogere inkomsten of welvaart belast worden omwille van een universeel basisinkomen. Het lijkt me moeilijk om hier draagkracht voor te vinden. Ik zie zeker voordelen aan een basisinkomen, maar ik denk dat het implementatietechnisch beter kan. En er moet wel snel iets gebeuren voordat we vervallen in populisme. Hoe gaan we dat doen?

Hoe dan wel?

Een mogelijkheid om het basisinkomen te kunnen financieren is om geldschepping te hervormen. Een probleem in ons financiële systeem is dat voor elke euro waardecreatie er tienduizend euro schuld een jaar lang gehouden moet worden. We zouden in plaats van de Europese Centrale Bank een vierde pilaar in onze Trias Politica kunnen zetten: een publieke financiële macht. Deze zou een doelinflatie kunnen hanteren en schuldvrij geld kunnen uitgeven, verdeeld over iedereen.

Een andere mogelijkheid is een periodiek referendum waarbij de burger kiest of de overheid het recht krijgt om de belastinginkomsten te spenderen, of dat hetzelfde geld als basisinkomen uitgekeerd moet worden. De uitslag zou een verhouding zijn waarbij bijvoorbeeld 40% van de begroting naar de overheid gaat en 60% naar de burger. De burger wordt dan een investeerder die de overheid daadwerkelijk moet vertrouwen met de begroting; investeren in de samenleving vs investeren in de overheid.

Bovenstaande oplossingen hebben net als de ideeën om het sociale stelsel te hervormen grote impact op de levens van ons Nederlanders. De ECB moet aangepast of afgeschaft worden, het referendum moet weer terug of misschien moet Nederland wel uit de euro. Het kan niet anders dan dat hier meer tijd en discussie over moet zijn. Maar de staat van onze planeet en samenleving vertelt ons dat we niet veel tijd meer hebben. Er is een transitieperiode nodig zodat we wel snel voordelen zien, maar niet de fout maken om de kosten op één bevolkingsgroep te leggen.

We hebben nu het probleem waarbij we elke 8 maanden evenveel consumeren, vervuilen, opvissen, uitstoten als de planeet in 12 maanden kan helen. De vraag is: "hoe betalen we een transitie naar een positieve footprint na zoveel ingeleverd te hebben na de crisis?". Het ubi zou hier wel heel goed van pas kunnen komen.

Welke weg moeten we inslaan?

Een "decentrale belasting" legt macht in de hand van de consument. Als je meer overhoudt door beter voor de planeet te zijn is het opgelost. Bijkomend wordt het leven beter, komen er meer artiesten, of ik durf te stellen ook meer onderwijzers en zorgverleners. De prijs van arbeid gaat omhoog en mensen zullen eerder zelfstandig ondernemer worden. Het "durfkapitaal" komt hier terug. Als het leven in onze nabije omgeving beter is, is er ook minder drang om het verder weg te zoeken. Als meer mensen met weinig gaan leven en minder gaan consumeren brengt dit ook wat stressverlichting in onze overspannen westerse maatschappij.

De getallen in deze transitieperiode zijn kleiner dan wanneer we de sociale vangnetten afschaffen, maar een verse belasting met een verse uitkering kan heel snel doorgevoerd worden, de vervuiler betaalt de non-vervuiler, en we zullen al vrij snel effecten van ubi beginnen waar te nemen. Het is in het begin weinig, maar we kopen tijd om het grotere plaatje beter vorm te kunnen geven.

In deze tijd van automatisering lijkt het basisinkomen me een onontkomelijke toekomst, maar de politiek houdt (op Andrew Yang, democraat 2020 na) zeer veel afstand tot dit onderwerp. Ik raad alle politieke partijen aan om eens heel goed over dit onderwerp na te denken, omdat het idee nog wel eens op heel veel steun uit het volk zou kunnen rekenen.

We leven gelukkig in een maakbare samenleving. Wat willen we ervan maken?