Jak to jest, że tak wiele inteligentnych osób, zarówno kobiet, jak i mężczyzn wpada w toksyczne związki i tkwi w nich nawet przez długi czas? Dzieje się tak dlatego, że osoby toksyczne posiadają zadziwiającą wręcz umiejętność manipulowania innymi. O tym będzie właśnie dzisiejszy wpis.
Sposoby manipulacji stosowane przez toksyczne osoby
Najczęstsze i najsilniejsze techniki manipulacji używane przez toksycznych partnerów:
Bombardowanie miłością - tak wygląda początek toksycznego związku. Przyszła ofiara jest wyjątkowo mocno adorowana, zasypywana komplementami, zalewana SMS-ami, pojawiają się bardzo szybkie wyznania miłości. Manipulant próbuje także wywołać poczucie spotkania swojej bratniej duszy, twierdzi, że ma takie same zainteresowania, często używa określeń typu: "jesteśmy dla siebie stworzeni", "rozumiemy się bez słów". Jak odróżnić bombardowanie miłością od zakochania? Przede wszystkim tu wszystko dzieje się za szybko, w zdrowej relacji wszystko rozwija się stopniowo. Tymczasem przy miłosnym bombardowaniu pojawiają się wyznania miłosne i plany na przyszłość już na samym początku. Bombardowanie miłością występuje w pierwszej fazie toksycznego związku, czyli fazie idealizacji, po czasie następuje faza dewaluacji, czyli zaczyna się przemoc emocjonalna, krzywdzenie i kontrolowanie ofiary.
Izolacja - narcyz, psychopata, czy inny toksyczny partner stara się możliwie odizolować ofiarę od znajomych, przyjaciół, członków rodziny, po to aby ograniczyć możliwości alternatywnego spojrzenia na sytuację w związku, zorientować się co się naprawdę dzieje. Początkowo polega to na namawianiu ofiary do ograniczania kontaktów z innymi ludźmi, zabranianiu wychodzenia ze znajomymi, a z czasem nawet na oczekiwaniu zerwania z nimi wszelkiego kontaktu. Tyczy się to także członków rodziny, z którymi manipulator próbuje skłócić swoją ofiarę.
Gaslighting - to jedna z najbardziej perfidnych form manipulacji i przemocy psychicznej, polegająca na wmawianiu drugiej osobie, że "coś z nią jest nie tak". Czyli np. na wmawianiu choroby psychicznej, problemów z pamięcią i co częste, tego, że to ofiara jest toksyczna, narcystyczna, ma problem, a manipulant "może jej pomóc". Służą temu różne zachowania: od zaprzeczenia przez sprawcę, że doszło do poprzednich nadużyć, po inscenizację dziwnych wydarzeń przez sprawcę z zamiarem dezorientacji ofiary. Nazwa pochodzi od filmu "Gaslight" (polski tytuł: "Gasnący płomień"), w którym główny bohater próbuje wmówić swojej żonie popadanie w obłęd poprzez ciągłą manipulację światłem domowych lamp gazowych (ang. gas lights) przy jednoczesnym zaprzeczaniu, że coś takiego się dzieje i wmawianiu jej, że to są tylko jej halucynacje.
Karanie milczeniem i inne formy biernej agresji - tu ważna rzecz do zrozumienia o co chodzi z tą bierną agresją. Otóż przemoc może polegać nie tylko na robieniu pewnych rzeczy, ale również na intencjonalnym zaniechaniu pewnego działania w celu skrzywdzenia, czy zmanipulowania drugiej osoby. Klasycznym przykładem jest tu karanie milczeniem. Czyli nie chodzi o to, że ktoś przestał się odzywać, bo się obraził, ale po niedługim czasie mu przejdzie, tylko o celowe manipulowanie poprzez karanie ciszą i obojętnością. Na tej samej zasadzie może działać odmawianie seksu, wycofywanie czułości, miłości etc. Inne formy biernej agresji to m.in. wyśmiewanie, obwinianie, lekceważenie, mówienie słów typu: "jesteś przewrażliwiony", "znowu zachowujesz się jak wariatka".
Sałatka słowna - bezsensowna gadka, zbitek słów pozornie związanych z tematem, która jednak do niczego nie prowadzi. Ważna uwaga: Tu trzeba odróżnić termin sałatki słownej jako objawu schizofrenii, mówienie przez chorego ciągów chaotycznych, niepowiązanych ze sobą wyrazów. W przypadku sałatki słownej narcyza lub innej osoby toksycznej jest to celowa manipulacja. Występuje często, gdy ofiara stara się dotrzeć do toksyka, zakomunikować mu co ją rani albo spróbować go zrozumieć, dogadać się. Objawia się to nagłym przeskakiwaniem z tematu na temat, odpowiadaniem pytaniem na pytanie, projekcją, przeniesieniem winy, odwracaniem kota ogonem, uogólnieniami, wyolbrzymianiem, nielogicznymi wypowiedziami. Celem osoby toksycznej jest tu oddalenie winy od siebie i emocjonalne wyczerpanie rozmówcy, żeby odpuścił dla własnego spokoju.
Hoovering - próba ponownego wciągnięcia ofiary do toksycznego związku po zerwaniu. Polega to na tym, że toksyczna osoba próbuje nawiązać kontakt z byłym partnerem z pozornie błahych powodów, w rzeczywistości jednak stara się namówić go na powrót do związku. Odbywa się to np. poprzez przywoływanie wspólnych wspomnień (z okresu idealizacji), wysyłanie piosenek, których razem słuchali, "przypadkowe" natrafianie na siebie w miejscu gdzie się poznali, wysyłanie miłych wiadomości, szukanie pretekstu do spotkania (np. jakaś zostawiona rzecz, którą chce oddać, lub domaga się zwrotu, oczywiście przez osobisty kontakt). Pojawiają się tu też przeprosiny, obietnice poprawy. Osoba toksyczna często używa tu też zwrotów typu: "łączyło nas coś wyjątkowego", "taka miłość zdarza się tylko raz". Jeśli dojdzie do ponownego zejścia, zazwyczaj ponownie pojawi się bombardowanie miłością, a potem... znowu związek z fazy idealizacji przejdzie do fazy dewaluacji.
Kampania oszczerstw i latające małpy - nastawianie innych ludzi przez osobę toksyczną przeciwko swojej ofierze. Opowiadanie kłamstw, pomawianie o różne rzeczy, obarczanie winą. Najczęściej następuje to po zerwaniu, jednak przygotowanie gruntu pod takie numery następuje jeszcze w czasie trwania związku... czasami prawie, że od samego początku relacji. Termin "latające małpy" odnosi się tu do ludzi, którzy dali się zmanipulować i uwierzyli w te kłamstwa, które opowiada osoba toksyczna. Nazwa nawiązuje do postaci z książki "Czarnoksiężnik z krainy OZ", latające małpy, czy jak kto woli skrzydlate małpy, z ang. flying monkeys to wysłannicy złej czarownicy, którzy bezrefleksyjnie wypełniali jej polecenia.
W następnej części będzie o czerwonych flagach, sygnałach ostrzegawczych, że możemy mieć do czynienia z toksyczną osobą.