Wstęp
Czarna Przemsza i Park Zielona na pograniczu Będzina i Dąbrowy Górniczej (woj. śląskie) to miejsce gdzie ludzi i bobry żyją w zgodzie. Zaraz, zaraz... Bobry zwykle nie żyją w parkach miejskich. Ich działalność środowiskowa nie jest kompatybilna z ludzką. Oni nam "niszczą" drzewa i zalewają łąki. A my im betonujemy rzeki, wycinamy "chaszcze" żeby było ładnie i usuwamy drzewa, których gałązki są przecież takie smaczne. No i jeszcze trudna historia sięgająca średniowiecza, kiedy kościół rzymsko-katolicki uznał bobry za ryby, a więc można je było jeść bez względu na post. Pewnie w bobrzych rodzinach do dziś o tym wnukom się opowiada... Bobry były co prawda chronione prawem królewskim. Ale w ochronie nie chodziło o same bobry, tylko o ich wartość spożywczą i tekstylną.
Konglomeracja górnośląsko-zagłębiowska raczej nie kojarzy się z naturą. Kopalnie, huty, gierkowskie blokowiska... Gdy więc w jednym poście pojawia się "Zagłębie", "park miejski" oraz "bobry", coś tu nie gra. Bobry w mieście? I to w województwie śląskim? Niemożliwe... Tak myślicie? No to czytajcie.
Ludzie
Park Zielona jest to duży park a w nim ośrodek sportów letnich, cała infrastruktura z ścieżkami rowerowymi i pieszymi, ławkami, budkami z lodami czy frytkami, publiczne toalety. Otoczenie? Park jest niedaleko elektrociepłowni Łagisza oraz w pobliżu sztucznych zbiorników Pogoria III i IV. Wzdłuż uregulowanej rzeki Czarna Przemsza. W odległości popołudniowego spaceru z rodziną mieszka kilkadziesiąt tysięcy ludzi.
Całość to bardzo przyjemne miejsce wypoczynku. Dla Ludzi. Od takich miejsc bobry trzymają się z daleka. One lubią spokój, potrzebują rozlewiska rzecznego i trochę chaszczy i drzew wzdłuż brzegów. I tu tkwi sekret. Część parku to las, trochę utrzymywany, trochę zostawiony naturze. Niby jest "dziko", ale jakaś ingerencja ma miejsce, np. usuwanie drzew z ścieżek.
Bobry
I w tej części, blisko rzeki, żyją bobry. Ślady ich działalności łatwo zauważyć idąc ścieżką na wale Czarnej Przemszy. Obgryzione drzewa, miejscami powalone. Dużo drobnych gałązek. Samych bobrów raczej nie zobaczymy, bo prowadzą wieczorno-nocny tryb życia. Ale jeśli mocno chcemy, to wystarczy wyjść na wał po zachodzie słońca. Bobry nie będą krępowały się naszą obecnością. Przy Parku Zielona żyje prawdopodobnie jedna, wielopokoleniowa bobrza rodzina (bobry są monogamiczne i bardzo familijne).
Bobry na Górnym Śląsku w Zagłębiu były "od zawsze". Świadectwem są kroniki, istnieją m.in. zapisy o... ochronie siedlisk bobrów. Ciekawym dowodem jest wieś Bobrowniki (nad Brynicą, niedaleko Piekar Śląskich). Takie nazwy to nie fantazja geografów.
Tuż przed wojną, po wielkiej powodzi w 1937r powstał plan uregulowania Czarnej Przemszy. Wojna z jednej strony przeszkodziła, ale z drugiej strony, okupant mając do dyspozycji tanią siłę roboczą, rozpoczął prace. Regulację dokończono już po wojnie. W centrum Będzina rzeka płynie betonowo-kamiennym korytem - to nie jest miejsce dla bobrów. Pomimo, że wyżej wały są ziemne, po regulacji rzeki słuch o bobrach zaginął.
Bobry powróciły w 1994r. Nie same, spod Olsztyna przywieziono dwie pary. Umieszczono je na drugim końcu Dąbrowy Górniczej, w dwóch miejscach w widłach między Białą Przemszą a rzeką Białą. Tam niedawno wędrował 
Bobry wzięły sobie do serca przykazania nadane ludziom:
bądźcie płodni i rozmnażajcie się
oraz
czyńcie sobie ziemię poddaną
i w obu kwestiach szybko zabrały się do roboty. Te niesamowite stworzenia mają spore umiejętności inżynierskie. Tak jak człowiek, potrafią przystosować środowisko do swoich potrzeb. Zastanawiam się, czy młode bobry chodzą do "technikum budowlanego?" Czy starsze im przekazują wiedzę z hydrotechniki? Czy mają jakiś egzamin?
W Będzinie i Dąbrowie Górniczej bobry nie mieszkają w żeremiach. Tutaj kopią sobie nory. Wejście zawsze jest poniżej poziomu rzeki, potem korytarz prowadzi w górę, gdzie wykopują sobie komory mieszkalne. Do tego oczywiście potrzebny jest wysoki brzeg. Naturalnie w okolicy takich nie ma, ale przecież wał ziemny, usypany przez ludzi by uregulować rzekę, znakomicie się do tego nadaje! Tu trzeba zaznaczyć, że w miejscach gdzie wał jest słabszy, w dno rzeki, tuż przy brzegu, są wbite pale. Mają za zadanie osłabiać nurt przy brzegu, by woda nie podmywała wału. Te miejsca są też niedostępne dla bobrów. Nie mają więc tutaj zupełnej samowolki budowlanej. Budują tam, gdzie ludziom to nie zagraża.
Co ciekawe, bobry wcale na siłę nie budują tam. Czarna Przemsza jest wystarczająco głęboka by spełniać kryteria bobrzego planu architektonicznego. Jeżeli widzimy zwalone drzewa, to są to młodsze okazy. Celem jest pożywienie - młode gałązki, kora, łyko to bobrze przysmaki. A jeśli drzewo przy okazji trochę wpadnie w wodę, to tym lepiej.
Tutaj też jest ludzka ingerencja. Większe drzewa są osłonięte grubym gumowym kołnierzem. A jeśli mniejszych wpadnie do wody na tyle, by stwarzać zagrożenie, są usuwane. Ale nie wszystkie. Nikt tutaj nie walczy z bobrami i nie robi im krzywdy. Ochrona miast przed powodzią jest priorytetem. Ale nie trzeba wszystkiego betonować, można część rzeki zostawić bobrom. A te chyba rozumieją potrzebę "dogadania się" z dwunogami i nie wchodzą w szkodę. Czarna Przemsza w okolicach Parku Zielona na granicy Będzina i Dąbrowy Górniczej to świetny przykład jak ludzie i natura (konkretnie bobry), mogą żyć w zgodzie.
Pomysł na Mikrorajzę
Jak tam dojechać? Dwie podpowiedzi:
1 ) Można zaparkować na dużym placu przy Zamku w Będzinie (płatny tylko w środy i soboty do południa - to dni targowe). Stąd mamy spacer wałem - najpierw prawym brzegiem rzeki, po drodze mijamy Plażę Miejską Brzozowica (tak, tak - Będzin ma plażę!). Potem mostem ulicy Siemońskiej przechodzimy na lewy brzeg i idziemy w stronę Pogorii III. Powrót tą samą drogą - można trochę odbić w cywilizowaną część parku, np. na lody. A tuż przed końcem dodać do trasy Będziński Zamek. Na wzgórzu zamkowym polecam "Miejsca Magiczne"
Wygląda to tak:
Trasa spaceru 1 (mapy.cz)
2 ) Dojechać pod ośrodek sportów letnich i wędrować stamtąd. Powrót tą samą drogą. Ta opcja pozwala też dodać do trasy Pogorię III (można pływać - jest strzeżona plaża)
Trasa spaceru 2 (mapy.cz)